Ung thư da hắc tố: Nhận biết sớm như thế nào?

Ngày đăng: 08/01/2026 bvdalieutrunguong

Ung thư da hắc tố là bệnh lý ung thư da phổ biến ở các nước châu Âu, ít gặp ở Việt Nam với biểu hiện kín đáo do đó thường phát hiện ở giai đoạn muộn, tỉ lệ tử vong cao. Ở Việt Nam, bệnh thường gặp ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, dưới móng nên ít được chú ý và dễ bị nhầm với các bệnh lý lành tính khác như chai chân, hạt cơm, nốt ruồi lành tính, xuất huyết hay nhiễm nấm.

Vậy làm sao để tự nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo? Công cụ nào để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm? Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn hiểu các cách tự kiểm tra da tại nhà cũng như vai trò của các kỹ thuật hiện đại như soi da (dermoscopy) trong phát hiện sớm ung thư hắc tố, đặc biệt ở lòng bàn tay, bàn chân và dưới móng — những vị trí thường gặp ở người Việt Nam.

1. Ung thư da hắc tố là gì?

Ung thư da hắc tố (melanoma) là ung thư xuất phát từ tế bào hắc tố trong da và niêm mạc. Đây là loại ung thư da nguy hiểm nhất vì có thể xâm lấn sâu nhanh và dễ di căn. Nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, việc điều trị rất hiệu quả, nhưng nếu phát hiện ở giai đoạn muộn, bệnh có tỉ lệ di căn và tử vong cao nhất trong các loại ung thư da nói chung.

2. Biểu hiện thường gặp của ung thư da hắc tố ở người Việt Nam?

Người châu Âu nói riêng và người chủng tộc da trắng nói chung, ung thư da hắc tố thường xuất hiện ở những vị trí tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời. Ngược lại, ở người châu Á – người da màu trong đó có Việt Nam, ung thư da hắc tố thường xuất hiện ở vị trí đầu cực – lòng bàn tay, lòng bàn chân, quanh móng và dưới móng – là những vị trí gần như rất ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Do đó, thể bệnh này ở người Việt Nam đa số không liên quan nhiều đến ánh nắng, dễ bị chẩn đoán nhầm và thường phát hiện muộn.

*Những điểm khác biệt chủ yếu của ung thư da hắc tố ở người Việt Nam nói riêng và người châu Á nói chung:

- Không phụ thuộc nhiều vào tác động của ánh nắng mặt trời hoặc tia cực tím.

- Vị trí kín đáo, dễ bị bỏ sót.

- Thường phát hiện muộn hơn, tiên lượng xấu hơn.

- Cần theo dõi kỹ hơn ở các vùng acral.

- Đáp ứng với các thuốc điều trị hiện nay cũng kém hơn so với thể bệnh khác của ung thư da hắc tố.

Hình 1. Hình ảnh ung thư da hắc tố chiếm gần toàn bộ ngón 1 tay phải.

Hình 2. Hình ảnh ung thư hắc tố gây tổn thương gần toàn bộ móng ngón 1 chân trái.

3. Dấu hiệu chung nhận biết ung thư da hắc tố và ung thư da hắc tố vùng đầu cực qua thăm khám lâm sàng là gì?

Để có thể dễ dàng nhận biết các tổn thương tăng sắc tố nghi ngờ đã tiến triển thành ung thư da hắc tố, các bác sĩ thường áp dụng nguyên tắc ABCDE trong đánh giá tổn thương sắc tố ở vùng da thường hoặc nguyên tắc ABCDEF ở vùng dưới móng hoặc nguyên tắc CUBED đối với các tổn thương ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Việc thăm khám này cần được thực hiện thường xuyên, định kì và tầm soát trên toàn bộ da của người bệnh.

Bảng 1. Bộ tiêu chí lâm sàng ABCDE trong chẩn đoán ung thư da hắc tố

Dấu hiệu	Ý nghĩa / Mô tả
A (Asymmetry) – Bất đối xứng	Tổn thương không đối xứng.
B (Border) – Bờ tổn thương không đều hoặc không rõ	Bờ nham nhở, không đều, răng cưa hoặc không rõ ràng.
C (Color) – Màu sắc không đồng nhất	Tổn thương có nhiều màu: nâu, đen, xanh, đỏ, trắng… hoặc phân bố sắc tố không đều; có thể có vùng mất sắc tố.
D (Diameter) – Đường kính > 6 mm	Kích thước lớn hơn 6mm gợi ý nguy cơ cao. Ung thư da hắc tố có thể nhỏ hơn 6mm, nên không dùng tiêu chí này đơn độc.
E (Evolving) – Thay đổi theo thời gian	Tổn thương thay đổi kích thước, màu sắc, hình dạng trong thời gian ngắn; Tiêu chí quan trọng nhất.

Bảng 2. Bộ tiêu chí lâm sàng CUBED trong chẩn đoán ung thư da hắc tố vùng lòng bàn tay, lòng bàn chân.

Tiêu chí	Ý nghĩa / Mô tả
C (Coloured lesion)	Tổn thương sắc tố (nâu, đen, xám, xanh) xuất hiện ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.
U (Uncertain diagnosis)	Sau khi đã loại trừ các nguyên nhân thường gặp (tăng sắc tố sau viêm, nốt ruồi lành, nấm da…) vẫn không chẩn đoán được rõ ràng.
B (Bleeding)	Tổn thương chảy máu tự nhiên hoặc loét, rỉ dịch mà không rõ chấn thương trước đó.
E (Enlargement)	Tổn thương tăng kích thước hoặc diễn biến xấu đi dù đã được điều trị bằng các phương pháp thông thường.
D (Delay in healing)	Tăng sắc tố có loét chậm liền > 2 tháng

Bảng 3. Bộ tiêu chí lâm sàng ABCDEF trong chẩn đoán ung thư da hắc tố dưới móng

Tiêu chí	Ý nghĩa / Mô tả
A (Age) – Tuổi	Thường gặp 50–70 tuổi;
B (Brown to Black band) – Dải sắc tố nâu–đen	Dải sắc tố dọc trên móng, bề rộng >3mm, màu từ nâu đen, bờ không đều hoặc không rõ ranh giới.
C (Change) – Sự thay đổi	Thay đổi kích thước nhanh trong một thời gian ngắn hoặc xuất hiện các bất thường về hình dạng móng.
D (Digit) – Vị trí	Thường gặp nhất ở vị trí ngón tay cái, ngón chân cái, ngón tay trỏ. Tổn thương một móng thì nguy cơ cao hơn là nhiều móng.
E (Extension) – Lan ra mô quanh móng	Hutchinson sign: sắc tố lan ra các nếp móng gần, nếp móng xa hoặc da quanh móng.
F (Family/Personal history) – Tiền sử	Tiền sử gia đình hoặc bản thân mắc ung thư da hắc tố hoặc dysplastic nevus.

4. Tự kiểm tra tại nhà có giúp phát hiện sớm được ung thư da hắc tố không?

Việc tự thăm khám da, niêm mạc tại nhà đặc biệt quan trọng giúp phát hiện sớm các tổn thương tiến triển bất thường và thực hiện thăm khám với bác sĩ chuyên khoa tại bệnh viện. Tự thăm khám da tại nhà nên được thực hiện với tần suất như sau:

- Không có nguy cơ: 1 lần/1 tháng 1 lần theo khuyến cáo của các hiệp hội ung thư trên thế giới.

- Có nguy cơ: 1-2 lần/tháng (trong các trường hợp như có tiền sử bản thân hoặc gia đình được chẩn đoán ung thư da hắc tố; có nhiều tổn thương nốt ruồi khoảng >100 nốt ruồi; có các tổn thương tăng sắc tố ở móng hoặc lòng bàn tay, bàn chân).

Việc tự thăm khám cần được thực hiện với sự hỗ trợ của gương soi toàn thân và gương cầm tay giúp quan sát được toàn bộ các vị trí da trên cơ thể. Cần đặc biệt quan sát tại các vị trí ít được chú ý như lòng bàn tay, bàn chân, kẽ ngón, dưới móng.

Việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa Da liễu hoặc Ung thư da được thực hiện khi:

- Ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường qua việc tự thăm khám tại nhà.

- Hoặc định kì 3-6 tháng/lần với trường hợp có nguy cơ, 6-12 tháng/lần với trường hợp không có nguy cơ.

Các bước thực hiện việc tự thăm khám da tại nhà:

1. Kiểm tra da toàn thân bằng gương lớn.

2. Kiểm tra kĩ hơn cho vùng cánh tay, khuỷu tay và bàn tay

3. Kiểm tra vùng lòng chân, đặc biệt là phần móng và giữa các kẽ ngón

4. Dùng gương cầm tay để hỗ trợ việc kiểm tra da vùng sau gáy và da đầu

5. Cuối cùng, kiểm tra vùng thắt lưng, mông bằng gương nhỏ

*Các dấu hiệu gợi ý bạn nên tới thăm khám tại các bệnh viện chuyên khoa da liễu hoặc ung thư để loại trừ ung thư da hắc tố:

- Vết nâu/đen mới xuất hiện hoặc tăng kích thước nhanh so với lần tự thăm khám trước đó. Bạn có thể tự chụp hình lại và so sánh trước sau để dễ dàng phát hiện các tổn thương tăng kích thước nhanh.

- Màu sắc tổn thương không đều, nhiều màu

- Bờ tổn thương không sắc nét, mờ và bạn khó phân biệt được rõ ràng đâu là vùng da tăng sắc tố và đâu là vùng da thường.

- Loét, rỉ dịch hoặc cộm như chai chân.

- Hoặc bất kỳ có biểu hiện bất thường nào khác khiến bạn phải quan tâm như đau, ngứa, khó chịu.

5. Các công cụ hỗ trợ chẩn đoán sớm ung thư da hắc tố tại Bệnh viện Da liễu trung ương?

Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, việc chẩn đoán sớm ung thư da hắc tố được triển khai dựa trên hệ thống các công cụ hiện đại, giúp tăng độ chính xác, giảm thiểu bỏ sót tổn thương ác tính và ít xâm lấn như Dermoscopy cầm tay hay hệ thống chụp và phân tích tổn thương Photo Finder hỗ trợ lưu trữ hình ảnh độ phân giải cao, theo dõi tiến triển theo thời gian và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để gợi ý nguy cơ ác tính. Tuy nhiên, sinh thiết da vẫn là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định. Sự kết hợp đồng bộ giữa các công cụ này đã góp phần nâng cao hiệu quả sàng lọc và chẩn đoán sớm ung thư da hắc tố.

5.1. Dermoscopy cầm tay

Ưu điểm

Không xâm lấn.
Tăng độ chính xác chẩn đoán ung thư da hắc tố lên 20–30% so với quan sát bằng mắt thường thông qua hệ thống các thang điểm đánh giá khách quan với độ nhạy và độ đặc hiệu > 90%.
Hữu ích trong phân biệt tổn thương lành tính – nghi ngờ – ác tính.
Giá thành thấp và có thể sử dụng cho mọi vị trí trên cơ thể.

Hạn chế

Phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và kỹ năng người khám.
Không lưu trữ tốt bằng hệ thống chuyên dụng (nếu chỉ dùng thiết bị đơn lẻ).
Không đánh giá được sự thay đổi vi mô theo thời gian nếu không có hệ thống lưu trữ và theo dõi dọc.

Chỉ định

Sàng lọc ban đầu các tổn thương tăng sắc tố, tổn thương nghi ngờ ung thư da hắc tố.
Đánh giá nốt ruồi không điển hình, tổn thương tăng sắc tố nguy cơ cao vùng đầu cực, lòng bàn tay bàn chân và dưới móng.
Theo dõi các tổn thương nghi ngờ nhưng chưa có chỉ định sinh thiết ngay.
Đánh giá trước – sau điều trị của tổn thương sắc tố.

5.2. Hệ thống Photo Finder

Ưu điểm

Chụp ảnh toàn thân (total body mapping) và ảnh tổn thương độ phân giải cao.
Lưu trữ và so sánh hình ảnh theo thời gian, giúp phát hiện rất sớm những thay đổi tinh vi.
Hỗ trợ trí tuệ nhân tạo (AI scoring) tăng khả năng nhận diện tổn thương nguy cơ cao.
Hữu ích đặc biệt với bệnh nhân có nhiều nốt ruồi/bớt sắc tố (≥50 tổn thương), hỗ trợ phát hiện các “nốt ruồi không điển hình”.

Hạn chế

Chi phí đầu tư và vận hành cao, cần nhân sự được đào tạo.
Không thay thế được đánh giá lâm sàng hoặc mô bệnh học.
Thời gian thực hiện lâu hơn so với dermoscopy cầm tay (đặc biệt khi chụp toàn thân).

Chỉ định

Bệnh nhân có nhiều nốt ruồi, nốt ruồi không điển hình, tiền sử cá nhân hoặc gia đình được chẩn đoán ung thư da hắc tố.
Theo dõi tổn thương nghi ngờ để bác sĩ quyết định có sinh thiết tổn thương hay không
Đánh giá và theo dõi sau phẫu thuật hoặc điều trị ung thư da hắc tố để phát hiện tổn thương mới hoặc tổn thương tái phát.

Hình 3. Hình ảnh ung thư da hắc tố khi được phóng đại bằng thiết bị Photo Finder lên tới 70 lần, giúp quan sát rõ những thay đổi nhỏ mà mắt thường chưa thể quan sát được

5.3. Sinh thiết da (Skin biopsy)

Ưu điểm

Tiêu chuẩn vàng (gold standard) trong chẩn đoán xác định ung thư da hắc tố.
Đánh giá được toàn bộ cấu trúc mô học, độ xâm nhập (Breslow) và các đặc điểm tiên lượng khác của khối u, giúp tiên lượng và định hướng điều trị phẫu thuật – điều trị bổ trợ.

Hạn chế

Xâm lấn, để lại sẹo,
Cần kỹ thuật chuyên môn.
Trong một số trường hợp, sinh thiết có thể không cần thiết.

Chỉ định

Tổn thương có các biểu hiện nghi ngờ ung thư da hắc tố trên lâm sàng, dermoscopy cầm tay hoặc photo finder.
Tổn thương cần phân biệt với các khối u lành hoặc ác tính khác của da.

6. Kết luận

Phát hiện sớm ung thư da hắc tố đóng vai trò quyết định trong cải thiện tiên lượng và giảm nguy cơ tử vong, đặc biệt ở người Việt Nam — nơi thể ung thư da hắc tố vùng đầu cực gặp nhiều hơn và thường bị bỏ sót. Việc tự thăm khám da thường xuyên giúp mỗi người có thể chủ động phát hiện tổn thương nghi ngờ ngay tại nhà. Khi đến bệnh viện, các kỹ thuật hiện đại như Dermoscopy cầm tay, hệ thống Photo Finder và sinh thiết da cho phép bác sĩ đánh giá sâu, chính xác và sớm hơn những biến đổi nhỏ mà mắt thường khó quan sát, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Chủ động quan tâm tới sức khỏe làn da chính là bước quan trọng để bảo vệ bản thân trước một trong những ung thư da nguy hiểm nhất nhưng lại hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu phát hiện sớm.

Tài liệu tham khảo:

1. Bradford PT. Acral lentiginous melanoma: incidence and survival patterns in the United States, 1986–2005. Arch Dermatol. 2009.

2. Chang JW. Acral melanoma in Asians. JAMA Dermatology. 2013.

3. Iwasaki T et al. Clinicopathological characteristics and outcomes of melanoma in Asian populations. Int J Clin Oncol. 2019.

4. Darmawan CC, Jo G, Montenegro SE, et al. Early detection of acral melanoma: A review of clinical, dermoscopic, histopathologic, and molecular characteristics. J Am Acad Dermatol. 2019.

Người viết: Ths.BS Lê Thanh Hiền

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội

Tin khác