Sẩn ngứa kéo dài ở người cao tuổi: Đừng bỏ qua bệnh da bọng nước tự miễn

Ngứa kèm các sẩn trên  da là một triệu chứng rất phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi. Trong nhiều trường hợp, người bệnh và cả nhân viên y tế có thể nghĩ đơn giản đây chỉ là các bệnh da thường gặp như sẩn ngứa, viêm da cơ địa hay lichen đơn dạng mạn tính. Tuy nhiên, trên thực tế, ngứa kéo dài kèm các tổn thương da tái phát nhiều lần ở người lớn tuổi đôi khi lại là dấu hiệu sớm của bệnh pemphigoid bọng nước (Bullous Pemphigoid) – một bệnh da bọng nước tự miễn cần được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

Trường hợp lâm sàng dưới đây cho thấy việc nhận diện sớm các dấu hiệu của bệnh có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giúp người bệnh được điều trị kịp thời, hạn chế tiến triển nặng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

1. Giới thiệu ca bệnh

1.1. Đặc điểm lâm sàng

Bệnh nhân nam 73 tuổi nhập viện tại Bệnh viện Da liễu Trung ương vào tháng 3 năm 2026 với lý do ngứa dữ dội kéo dài 6 tháng kèm xuất hiện các sẩn đỏ rải rác ở mặt, tay, chân và thân mình. Các tổn thương gây ngứa nhiều, đặc biệt vào ban đêm, khiến bệnh nhân mất ngủ kéo dài, mệt mỏi và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Trong giai đoạn đầu, bệnh nhân được chẩn đoán sẩn ngứa, điều trị bằng thuốc kháng histamin, thuốc bôi corticosteroid. Sau điều trị, tổn thương da giảm tạm thời nhưng nhanh chóng tái phát, tình trạng ngứa vẫn kéo dài. Khoảng 15 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện bọng nước căng ở vùng ngón chân cái, sau đó trợt vỡ và chảy dịch. Đây là dấu hiệu khiến bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương.

Khám lâm sàng: Bệnh nhân toàn trạng ổn, ngứa nhiều, mất ngủ. Tổn thương cơ bản có nhiều sẩn huyết thanh rải rác trên mặt, tay, chân và thân mình; bọng nước căng kích thước 1-2cm trên nền da đỏ, hình bầu dục ở ngón chân cái kèm sưng nề ngón chân, một số bọng nước đã trợt vỡ, chảy dịch ở mu chân. Dấu hiệu Nikolsky âm tính. Không có tổn thương niêm mạc.

Tiền sử: Gout, Tăng huyết áp (điều trị không thường xuyên), không mắc Đái tháo đường.

1.2. Đặc điểm cận lâm sàng

- Xét nghiệm tế bào Tzanck: không có tế bào gai lệch hình, xâm nhập viêm chủ yếu bạch cầu ái toan.

- Mô bệnh học da: bọng nước nằm dưới màng đáy, chứa nhiều bạch cầu ái toan – đặc điểm điển hình của pemphigoid bọng nước.

- Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp và gián tiếp: phát hiện lắng đọng IgG và IgE dạng dải ở màng đáy. Bệnh nhân chưa làm Miễn dịch huỳnh quang gián tiếp tách muối

- Xét nghiệm ELISA: Định lượng tự kháng thể kháng BP180 >200 RU/ml và BP230 > 200 RU/ml

- IgE toàn phần và Bạch cầu ái toan tăng rất cao: IgE 10.616 IU/mL và Eosin 1.28

Dựa trên lâm sàng và cận lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán Pemphigoid bọng nước (Bullous Pemphigoid).

Điều trị: Bệnh nhân được điều trị Doxycycline, Corticoid toàn thân liều thấp, kháng histamin và bôi clobetasol propionat 0,5% cream. Tổn thương có giảm nhưng bệnh nhân còn ngứa nhiều. Sau đó bệnh nhân được điều trị  thuốc sinh học Omalizumab thì tình trạng ngứa cải thiện rõ rệt, ngủ được, tổn thương cũ lành, không xuất hiện tổn thương mới. Bệnh nhân được ra viện và tiếp tục theo dõi ngoại trú định kỳ.

2. Bàn luận

Trường hợp này phù hợp với chẩn đoán Pemphigoid bọng nước cả về lâm sàng và cận lâm sàng. Bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị kịp thời giúp cải thiện tốt giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.

Pemphigoid bọng nước là bệnh da bọng nước tự miễn, thường gặp ở lứa tuổi 60-80 tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh ước tính khoảng 2–42 trường hợp trên mỗi triệu dân mỗi năm và tăng theo tuổi. Bệnh có thể khởi phát sau dùng một số loại thuốc chống viêm không steroid, kháng sinh, sau một số bệnh da mạn tính, sau đột quỵ, Parkinson. BP có thể đồng mắc với một số bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp.

Cơ chế bệnh liên quan đến việc hệ miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại các cấu trúc của màng đáy da, đặc biệt là kháng nguyên BP180 và BP230. Điều này khiến lớp thượng bì tách khỏi trung bì, hình thành bọng nước dưới thượng bì.

Một điểm đặc biệt của bệnh là giai đoạn tiền bọng nước (prodromal phase). Giai đoạn này có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng, với các biểu hiện: ngứa dữ dội kéo dài, sẩn đỏ hoặc mảng giống mày đay, tổn thương tái phát nhiều lần. Do chưa xuất hiện bọng nước điển hình nên bệnh rất dễ bị chẩn đoán nhầm với các bệnh da thông thường. Pemphigoid bọng nước là bệnh mạn tính với những đợt kịch phát và lui bệnh tự nhiên. Tuy nhiên, bệnh nhân ngứa nhiều cùng với bọng nước, vết trợt và hiện tượng bội nhiễm, chàm hóa có thể gây ảnh hưởng nhiều tới chất lượng cuộc sống người bệnh, thậm chí nguy hiểm tới tính mạng nếu tình trạng bệnh nặng, không được chẩn đoán và điều trị đúng. Bên cạnh đó, bệnh này còn có thể liên quan tới một số bệnh lý ác tính của hệ thống hạch lympho, da, vú, tụy, hô hấp, tiết niệu, tiêu hóa,…. Do đó, bệnh nhân được chẩn đoán bệnh da bọng nước tự miễn này có thể cần làm xét nghiệm để kiểm tra các bệnh lý ác tính, nhất là ở bệnh nhân cao tuổi.

 3. Kết luận

Ngứa da kéo dài ở người cao tuổi không nên xem nhẹ, đặc biệt khi ngứa kèm các đặc điểm sau: Ngứa kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, sẩn đỏ hoặc mảng đỏ da tái phát nhiều lần, không cải thiện với thuốc chống dị ứng hoặc thuốc bôi thông thường. Trong những trường hợp này, người bệnh nên đến khám tại cơ sở da liễu chuyên khoa để được: khám lâm sàng kỹ lưỡng, làm các xét nghiệm chuyên sâu như mô bệnh học, miễn dịch huỳnh quang trực tiếp và gián tiếp, ELISA phát hiện tự kháng thể...

Việc chẩn đoán sớm pemphigoid bọng nước giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, giảm nhanh triệu chứng ngứa và ngăn ngừa tổn thương lan rộng.

Hãy nhớ: Ngứa da kéo dài ở người cao tuổi không phải là vấn đề nhỏ. Đó có thể là dấu hiệu cảnh báo của một bệnh da tự miễn nghiêm trọng cần được phát hiện và điều trị kịp thời.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.     Kridin K. Bullous pemphigoid: epidemiological, clinical, and therapeutic aspects. An Bras Dermatol. Published online 2025. doi:10.1016/j.abd.2025.01.001 (or similar recent update).

2.     Briand C, et al. Characteristics of Pruritus in Bullous Pemphigoid and Impact on Quality of Life: A Prospective Study. Acta Derm Venereol. 2022;102:adv00700. doi:10.2340/actadv.v102.00700.

3.     Baigrie D, Nookala V. Bullous Pemphigoid. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.

4.     Feliciani C, et al. Bullous pemphigoid burden of disease, management and unmet needs: a systematic review. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2024. doi:10.1111/jdv.20313.

 Viết bài: TS.BSCKII.Quách Thị Hà Giang- Nhóm chuyên môn Bệnh da bọng nước tự miễn

BSCKII. Đặng Bích Diệp – Khoa Điều trị bệnh da nam giới

BSNT Lê Hoàng Long – Trường Đại học Y Hà Nội

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội