Theo dõi trẻ em tại nhà sau gây mê ngắn

• Gây mê ngắn dưới 1 giờ thường được dùng trong nội soi, chụp MRI, CT hoặc các tiểu phẫu ngoại trú ở trẻ em.

• Nhờ thuốc mê tác dụng ngắn, đa số trẻ tỉnh nhanh và có thể về nhà trong ngày. Tuy nhiên, khi rời phòng hồi tỉnh, cơ thể và hệ thần kinh chưa chắc đã hồi phục hoàn toàn.

• Trong 24 giờ đầu, tác dụng còn lại của thuốc mê và thuốc giảm đau vẫn có thể ảnh hưởng đến nhịp thở, mức độ tỉnh táo và hành vi.

• Vì vậy, phụ huynh cần theo dõi sát tại nhà, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và bảo đảm trẻ được nghỉ ngơi trong môi trường an toàn.

Theo dõi ý thức và hành vi của trẻ

• Buồn ngủ, giảm tỉnh táo, cáu gắt, kích thích hoặc quấy khóc có thể xuất hiện sau gây mê và thường giảm dần theo thời gian.

• Một số trẻ có thể phản ứng chậm, đi lại chưa vững hoặc mất thăng bằng nhẹ. Đây có thể là tác dụng còn lại của thuốc mê lên hệ thần kinh trung ương.

• Cho trẻ nghỉ ngơi, tránh chạy nhảy, leo trèo, đạp xe hoặc các hoạt động cần phối hợp vận động phức tạp trong 24 giờ đầu.

• Không để trẻ ở một mình. Người lớn cần ở bên để hỗ trợ khi trẻ thức dậy, đi lại, ăn uống hoặc đi vệ sinh.

• Cần đưa trẻ đi khám nếu lơ mơ kéo dài, rất khó đánh thức, không đáp ứng khi gọi hoặc hành vi bất thường tăng dần thay vì cải thiện.

Theo dõi hô hấp là ưu tiên quan trọng nhất

• Trẻ hồi phục bình thường thường thở đều, không co kéo lồng ngực và môi hồng.

• Cần theo dõi kỹ hơn ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có hen phế quản, béo phì hay hội chứng ngưng thở khi ngủ.

• Các dấu hiệu nguy hiểm gồm thở chậm, thở nông, ngưng thở từng cơn, co kéo cơ hô hấp, thở rít hoặc tím môi.

• Ngủ ngáy to bất thường kèm khó đánh thức cũng có thể gợi ý tắc nghẽn đường thở do trương lực cơ còn giảm sau gây mê.

• Khi có khó thở, tím tái hoặc kiểu thở bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Cho trẻ ăn uống trở lại từng bước

• Bắt đầu bằng một lượng nhỏ nước, sữa hoặc dung dịch điện giải khi trẻ đã tỉnh và có thể uống an toàn.

• Nếu trẻ không buồn nôn hoặc nôn, tăng dần sang thức ăn lỏng như cháo, súp rồi trở lại chế độ ăn bình thường.

• Buồn nôn và nôn là tác dụng phụ thường gặp sau gây mê. Nếu trẻ nôn, cho nằm nghiêng đầu sang một bên để giảm nguy cơ hít sặc.

• Tạm ngừng ăn uống trong thời gian ngắn sau khi nôn, sau đó thử lại với lượng nhỏ.

• Đưa trẻ đi khám nếu nôn nhiều lần, nôn kéo dài, không uống được hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như khô môi, tiểu ít hay mệt lả.

Kiểm soát đau và dùng thuốc đúng hướng dẫn

• Đau sau thủ thuật thường ở mức nhẹ đến trung bình nhưng vẫn cần được kiểm soát để trẻ dễ chịu và hồi phục tốt hơn.

• Có thể sử dụng các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc ibuprofen khi phù hợp với chỉ định và hướng dẫn đã được bác sĩ cung cấp.

• Không tự ý thêm thuốc ngoài đơn, đặc biệt là thuốc an thần hoặc thuốc giảm đau mạnh, vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ ức chế hô hấp.

• Nếu trẻ đau nhiều, đau không giảm hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường kèm theo, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc đưa trẻ tái khám.

Theo dõi vị trí thủ thuật và toàn trạng

• Quan sát vị trí can thiệp để phát hiện chảy máu, sưng nề, đỏ hoặc đau tăng.

• Một số trẻ có thể sốt nhẹ sau thủ thuật; sốt cao hoặc kéo dài cần được đánh giá để loại trừ nhiễm trùng hay biến chứng.

• Trong 24 giờ đầu, hạn chế vận động mạnh và chưa nên cho trẻ quay lại trường ngay.

• Tránh các hoạt động dễ té ngã hoặc chấn thương khi trẻ còn buồn ngủ, phản ứng chậm hay đi chưa vững.

• Tắm rửa nhẹ nhàng và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột trong giai đoạn hồi phục ban đầu.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến bệnh viện

• Khó thở, tím tái, thở chậm, thở nông, thở rít hoặc ngưng thở từng cơn.

• Lơ mơ kéo dài, rất khó đánh thức, không đáp ứng khi gọi hoặc xuất hiện co giật.

• Nôn nhiều không kiểm soát, không uống được nước hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.

• Chảy máu bất thường, sưng đau tăng nhanh hoặc bất thường rõ tại vị trí thủ thuật.

• Những biểu hiện trên có thể tiến triển nhanh; không nên tiếp tục theo dõi tại nhà nếu tình trạng của trẻ xấu đi.

Phụ huynh cần chuẩn bị trước khi đưa trẻ về nhà

• Nắm rõ hướng dẫn dùng thuốc, ăn uống, vận động và chăm sóc vị trí thủ thuật do nhân viên y tế cung cấp.

• Biết những biểu hiện thường gặp sau gây mê để tránh quá lo lắng, đồng thời ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám.

• Sắp xếp người lớn theo dõi trẻ liên tục trong 24 giờ đầu và hạn chế để trẻ tự đi lại khi còn buồn ngủ hoặc mất thăng bằng.

• Quan sát diễn tiến theo thời gian: trẻ cần tỉnh dần, ăn uống tốt hơn và hành vi trở lại gần mức bình thường.

Theo dõi đúng giúp giảm nguy cơ sau gây mê

• Gây mê ngắn dưới 1 giờ nhìn chung có độ an toàn cao và thường được áp dụng cho các thủ thuật ngoại trú ở trẻ em.

• An toàn không kết thúc ngay khi trẻ rời bệnh viện. Theo dõi hô hấp, ý thức, ăn uống, đau và vị trí thủ thuật trong 24 giờ đầu vẫn rất quan trọng.

• Phát hiện sớm khó thở, lơ mơ bất thường, nôn kéo dài, sốt cao hoặc chảy máu giúp trẻ được xử trí kịp thời.

• Sự phối hợp giữa nhân viên y tế và phụ huynh, cùng hướng dẫn xuất viện rõ ràng, giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và an toàn hơn.

 Tài liệu tham khảo

1. American Society of Anesthesiologists. Practice guidelines for postanesthetic care. Anesthesiology. 2013;118(2):291-307.

2. American Academy of Pediatrics; American Academy of Pediatric Dentistry. Guidelines for monitoring and management of pediatric patients during and after sedation. Pediatrics. 2016;138(1):e20161212.

3. World Health Organization. WHO Guidelines for Safe Surgery 2009: Safe Surgery Saves Lives. Geneva: WHO; 2009.

4. Association of Paediatric Anaesthetists of Great Britain and Ireland. Guidelines on the prevention of postoperative vomiting in children. Paediatr Anaesth. 2016;26(12):1236-1245.

5. Royal College of Anaesthetists. Guidelines for the Provision of Anaesthesia Services (GPAS). London; 2021.

Viết bài: Ths.BS Vũ Ngọc Sơn - Khoa Gây mê hồi sức 

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội