Bệnh ghẻ: Hiểu đúng để điều trị dứt điểm và không tái phát

Bệnh ghẻ là một bệnh da liễu rất phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Nhiều người khi bị ghẻ thường lo lắng, xấu hổ hoặc tự điều trị sai cách khiến bệnh kéo dài, lây cho người thân và dễ tái phát.

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp nhất về bệnh ghẻ, giúp bạn hiểu đúng và xử trí đúng.

1. Có phải vì tôi “ở bẩn” nên tôi bị ghẻ không?

Không. Ghẻ không phải bệnh của người ở bẩn.

Bệnh ghẻ là do một loại ký sinh trùng rất nhỏ tên là cái ghẻ (Sarcoptes scabiei) ký sinh trên da người. Ghẻ lây chủ yếu qua tiếp xúc da kề da trong thời gian đủ lâu (thường 10–15 phút), ví dụ như ngủ chung, chăm sóc người bệnh, tiếp xúc thân mật…

Vì vậy, dù bạn sạch sẽ hay tắm rửa thường xuyên thì vẫn có thể mắc ghẻ nếu tiếp xúc với người đang mang ghẻ.

2. Ghẻ lây như thế nào? Có phải chỉ cần chạm nhẹ là lây không?

Ghẻ lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp da với da kéo dài.

Thông thường, chạm nhẹ thoáng qua sẽ khó lây. Nhưng nếu bạn:

• Ngủ chung giường
• Ôm ấp, bế trẻ lâu
• Quan hệ tình dục
• Chăm sóc người bệnh

…thì nguy cơ lây sẽ cao hơn. Khi tiếp xúc đủ lâu từ khoảng 10-15 phút trở lên thì khả năng lây bệnh sẽ cao hơn.

3. Ghẻ có lây qua quần áo, chăn màn, khăn tắm không?

Có thể lây, nhưng tùy thể bệnh.

Ở ghẻ thông thường, cái ghẻ chỉ sống ngoài cơ thể người khoảng 2–3 ngày, nên khả năng lây qua đồ dùng ít hơn so với lây trực tiếp bằng cách tiếp xúc với da người bị ghẻ.

Tuy nhiên, trong một thể bệnh đặc biệt gọi là ghẻ vảy (ghẻ Na Uy), số lượng cái ghẻ rất nhiều trong vảy da bong ra, vì vậy lây qua chăn màn – quần áo rất dễ dàng.

4. Bệnh ghẻ có nguy hiểm không?

Ghẻ không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu để lâu hoặc điều trị sai, có thể gây:

• Mất ngủ kéo dài
• Gãi nhiều gây trầy xước da
• Nhiễm trùng da
• Chàm hóa do ghẻ

Ngoài ra, ghẻ rất dễ lây cho người thân trong gia đình nếu không xử lý đúng.

5. Vì sao tôi ngứa dữ dội vào ban đêm?

Đây là dấu hiệu rất đặc trưng của ghẻ để các bác sĩ cân nhắc nghĩ đến việc bạn bị ghẻ. Ban đêm, cơ thể ấm hơn và cái ghẻ hoạt động mạnh hơn nên người bệnh thường ngứa nhiều, gãi nhiều gây mất ngủ.

6. Biểu hiện bệnh ghẻ như thế nào? Ngứa ở vùng nào thì nghĩ đến tôi bị ghẻ?

Biểu hiện hay gặp của bệnh ghẻ là các mụn nước và sẩn đỏ ở vùng da mỏng và dễ bị kí sinh như

• Kẽ ngón tay
• Nếp gấp cổ tay
• Khuỷu tay
• Nách
• Quanh rốn
• Thắt lưng
• Vùng sinh dục
• Quanh quầng vú (ở nữ)
• Ở trẻ nhỏ, ghẻ có thể xuất hiện cả ở mặt, da đầu, lòng bàn tay và lòng bàn chân.

Ngoài ra còn có thể các đường hầm là các đường kẻ nhỏ, gồ cao trên bề mặt da, màu trắng xám hoặc hồng, dài khoảng vài mm ở lòng bàn tay, hay gặp ở đường chỉ tay.

7. Những nốt đỏ giống muỗi đốt có phải ghẻ không?

Có thể.

Ghẻ thường gây:

• Nốt đỏ li ti (sẩn đỏ)
• Mụn nước nhỏ
• Vết gãi và trầy xước
• Đôi khi có mụn mủ do nhiễm trùng

Nhiều trường hợp nhìn giống dị ứng hoặc côn trùng cắn, nên người bệnh dễ nhầm và tự điều trị sai.

8. “Đường hầm ghẻ” là gì? Tôi có nhìn thấy được không?

Đường hầm ghẻ là nơi cái ghẻ đào trong lớp da nông để sống và đẻ trứng.

Bạn có thể thấy nó như một đường nhỏ ngoằn ngoèo, hơi gồ lên da, màu trắng xám hoặc hồng nhạt, dài vài milimet.

Tuy nhiên, không phải ai cũng nhìn thấy rõ, vì đường hầm có thể rất mảnh.

9. Tôi mới ngứa vài ngày, vậy ghẻ có thể mới lây không?

Có thể, nhưng tùy trường hợp.

Nếu bạn lần đầu bị ghẻ, triệu chứng có thể xuất hiện muộn sau 4–8 tuần kể từ lúc nhiễm.

Nhưng nếu bạn đã từng bị ghẻ trước đây, khi tái nhiễm, triệu chứng có thể xuất hiện rất nhanh chỉ sau vài giờ đến vài ngày.

10. Nếu chưa ngứa thì có lây cho người khác không?

Có.

Trong thời gian ủ bệnh, người bệnh chưa ngứa vẫn có thể mang ghẻ trên da và lây cho người khác. Đây là lý do vì sao ghẻ thường lây cả gia đình rất nhanh.

11. Tôi chỉ bị vài nốt ở tay, sao bác sĩ lại bắt điều trị cả người?

Vì ghẻ không chỉ nằm ở nơi bạn thấy ngứa.

Cái ghẻ có thể lan ra nhiều vùng da khác, kể cả vùng bạn chưa có biểu hiện. Nếu chỉ bôi một vùng, ghẻ sẽ không bị tiêu diệt hoàn toàn và bệnh sẽ tái phát.

12. Vì sao bác sĩ yêu cầu cả nhà phải điều trị cùng lúc?

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất khi điều trị ghẻ.

Trong gia đình, có người có thể đã nhiễm ghẻ nhưng chưa ngứa, nếu không điều trị đồng thời thì:

• Người bệnh khỏi trước sẽ bị lây ngược lại
• Bệnh kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng

Vì vậy, cả nhà phải điều trị cùng thời điểm, kể cả người chưa có triệu chứng.

13. Tôi bôi thuốc ghẻ xong rồi mà vẫn ngứa, có phải tôi chưa khỏi không?

Không hẳn.

Sau điều trị, ngứa có thể kéo dài 2–4 tuần, vì cơ thể vẫn còn phản ứng dị ứng với:

• Xác ghẻ
• Trứng ghẻ
• Phân ghẻ còn lại dưới da

Một số người còn bị kích ứng da do thuốc bôi, cũng gây ngứa.

Vì vậy, ngứa sau điều trị là hiện tượng khá thường gặp.

14. Khi nào thì ngứa sau điều trị là bất thường?

Bạn nên đi khám lại nếu:

• Ngứa vẫn rất dữ dội sau 4 tuần
• Xuất hiện thêm tổn thương mới
• Thấy đường hầm mới
• Nổi mụn nước mới giống giai đoạn đầu
• Da sưng nóng đỏ đau hoặc có mủ (nghi nhiễm trùng)

15. Tôi có nên tự mua thuốc corticoid bôi cho đỡ ngứa không?

Không nên.

Thuốc corticoid có thể làm giảm ngứa nhanh nhưng:

• Không diệt được cái ghẻ
• Làm bệnh lan rộng
• Làm che lấp triệu chứng, gây khó chẩn đoán
• Tăng nguy cơ nhiễm trùng da

Nếu ngứa nhiều, bạn nên gặp bác sĩ để được kê thuốc giảm ngứa phù hợp.

16. Ghẻ có phải là bệnh lây qua đường tình dục không?

Ghẻ không phải bệnh lây truyền qua đường tình dục theo nghĩa “bệnh xã hội”, nhưng ghẻ có thể lây khi quan hệ tình dục vì đây là tiếp xúc da kề da kéo dài.

Do đó, nếu một người bị ghẻ thì bạn tình cũng nên được điều trị cùng thời điểm.

17. Tôi giặt chăn màn thế nào để tránh tái nhiễm?

Bạn nên giặt:

• Quần áo
• Khăn tắm
• Ga giường
• Chăn gối

…đã sử dụng trong 3 ngày trước điều trị, bằng nước nóng 50–60°C và phơi nắng hoặc sấy khô nhiệt độ cao.

18. Những đồ không giặt được thì phải làm sao?

Hãy cho đồ đó vào túi nilon kín, buộc chặt và để riêng 3–7 ngày.

Không có cơ thể người làm vật chủ, cái ghẻ sẽ chết.

19. Vì sao điều trị ghẻ hay bị tái phát?

Những lý do phổ biến nhất là:

• Không điều trị cả nhà cùng lúc
• Vệ sinh môi trường không đúng
• Bôi thuốc không đủ vùng da (bỏ sót kẽ tay, kẽ chân, vùng sinh dục…)
• Bôi thuốc không đủ thời gian, không làm theo hướng dẫn
• Nhầm lẫn giữa “ngứa sau điều trị” với tái phát

Một số ít trường hợp có thể liên quan đến tình trạng kháng thuốc, đặc biệt ở ghẻ vảy.

20. Tôi bị ghẻ thì có cần nghỉ học, nghỉ làm không?

Thông thường không cần nghỉ dài ngày, nhưng bạn nên:

• Điều trị càng sớm càng tốt
• Hạn chế tiếp xúc thân mật, ngủ chung
• Tránh dùng chung đồ cá nhân

Sau khi điều trị đúng, nguy cơ lây giảm rõ rệt.

Tóm lại, bệnh ghẻ có thể điều trị khỏi hoàn toàn bằng các thuốc điều trị thông thường. Trước tiên, bạn cần được chẩn đoán đúng bởi bác sĩ. Sau khi thăm khám, chẩn đoán xác định bệnh ghẻ, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc điều trị cho bạn và tư vấn cách hạn chế tái phát và lây lan cho người khác. Nếu có những biểu hiện nghi ngờ mình bị ghẻ, bạn không nên tự điều trị theo kinh nghiệm cá nhân hay người xung quanh “mách” mà nên đi khám càng sớm càng tốt để tránh biến chứng, sự khó chịu và tránh lây lan cho những người tiếp xúc gần với bạn.

 1 số điều quan trọng bạn cần nhớ về bệnh ghẻ:

• Ghẻ là bệnh phổ biến, ai cũng có thể mắc
• Không phải do “ở bẩn” mà do lây nhiễm từ người khác bị bệnh ghẻ.
• Điều trị ghẻ muốn khỏi dứt điểm cần điều trị cả nhà và vệ sinh quần áo, chăn ga đúng cách.
• Không tự ý bôi thuốc chứa corticoid khi chưa được chẩn đoán.
• Nếu ngứa kéo dài sau điều trị, đừng hoang mang – nhưng hãy tái khám nếu có dấu hiệu bất thường.

Người viết: BS Phạm Thị Loan - Khoa khám bệnh

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội