Mày đay ở trẻ em: nhận biết đúng, điều trị kịp thời

Mày đay ở trẻ em là gì?

Mày đay là một trong những bệnh da dị ứng thường gặp ở trẻ em, đặc trưng bởi các sẩn phù hoặc mảng đỏ trên da, xuất hiện đột ngột do phản ứng giải phóng histamin và các chất trung gian gây viêm từ tế bào mast. Tổn thương thường nổi gồ trên mặt da, màu hồng hoặc trắng nhạt ở giữa, xung quanh có quầng đỏ, gây ngứa nhiều và đôi khi kèm cảm giác châm chích hoặc nóng rát. Đặc điểm quan trọng của mày đay là mỗi tổn thương chỉ tồn tại từ vài phút đến dưới 24 giờ rồi biến mất hoàn toàn, nhưng có thể xuất hiện ở vị trí khác.

Khoảng 40% trẻ bị mày đay cấp có kèm phù mạch (angioedema), biểu hiện bằng sưng ở lớp da sâu hoặc niêm mạc, thường gặp ở môi, lưỡi, mí mắt và đôi khi ở bàn tay, bàn chân hoặc cơ quan sinh dục. Phần lớn các trường hợp diễn biến lành tính và tự khỏi, tuy nhiên một số trẻ có thể tiến triển thành phản vệ cần được cấp cứu kịp thời. Vì vậy, việc nhận biết đúng các dấu hiệu của bệnh sẽ giúp phụ huynh xử trí phù hợp, tránh tự ý dùng thuốc hoặc kiêng khem không cần thiết.

Mày đay được phân loại như thế nào?

Theo thời gian diễn biến, mày đay được chia thành:

• Mày đay cấp tính: kéo dài dưới 6 tuần, thường tự khỏi trong vài giờ đến vài ngày.
• Mày đay mạn tính: kéo dài trên 6 tuần, các ban nổi xuất hiện hầu hết các ngày trong tuần.

Mày đay mạn tính tiếp tục được chia thành:

• Mày đay mạn tính tự phát: không xác định được yếu tố khởi phát.
• Mày đay cảm ứng: xuất hiện khi có các yếu tố kích thích như cào gãi, lạnh, nóng, ánh nắng, rung hoặc vận động. Ở trẻ em, mày đay cấp tính gặp nhiều hơn rất nhiều so với mày đay mạn tính.

Những trẻ nào dễ mắc mày đay?

Ước tính khoảng 15% trẻ dưới 10 tuổi sẽ có ít nhất một đợt mày đay cấp trong đời.

Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở trẻ có cơ địa dị ứng như:

• Viêm da cơ địa.
• Hen phế quản.
• Viêm mũi dị ứng.

Nguyên nhân gây mày đay ở trẻ em

Nhiều phụ huynh cho rằng mày đay chủ yếu do dị ứng thức ăn. Tuy nhiên, trên thực tế nhiễm virus mới là nguyên nhân thường gặp ở trẻ em.

Các yếu tố khởi phát có thể gặp bao gồm:

• Nhiễm virus (khoảng 40% trường hợp), đặc biệt nhiễm khuẩn hô hấp trên, cúm, tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn...
• Nhiễm khuẩn như viêm xoang, áp xe răng hoặc các ổ nhiễm trùng khác.
• Dị ứng thực phẩm (trứng, sữa, đậu nành, đậu phộng, lúa mì...).
• Thuốc, đặc biệt kháng sinh hoặc thuốc chống viêm không steroid.
• Sau bị côn trùng đốt (Ong, kiến, muỗi, …)

Khoảng 50% trẻ em bị mày đay cấp nhưng không xác định được nguyên nhân cụ thể.

Đối với mày đay mạn tính, phần lớn liên quan đến cơ chế tự miễn hoặc không tìm được yếu tố khởi phát rõ ràng.

Dấu hiệu nhận biết là gì?

Mày đay có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.

Các tổn thương thường:

• Rất ngứa.
• Thay đổi nhanh về kích thước và hình dạng.
• Có thể chỉ vài milimet hoặc rộng nhiều centimet.
• Xuất hiện riêng lẻ hoặc lan toàn thân.
• Mỗi tổn thương tồn tại dưới 24 giờ.

Nếu có phù mạch, trẻ thường sưng môi, mí mắt hoặc lưỡi. Phù mạch thường đau hoặc căng tức hơn là ngứa.

Đối với mày đay do lạnh, nóng hoặc cào gãi (chứng da vẽ nổi), tổn thương thường chỉ xuất hiện tại vùng tiếp xúc và biến mất trong nhanh.

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?

Mày đay đa số lành tính, tuy nhiên cũng có thể là biểu hiện của phản vệ.

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu:

• Khó thở hoặc thở rít.
• Khò khè.
• Khàn tiếng.
• Sưng lưỡi hoặc họng.
• Lơ mơ, ngất.
• Nôn nhiều hoặc đau bụng dữ dội.
• Sốt.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Đa số các trường hợp mày đay cấp, chẩn đoán chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử và khám lâm sàng. Đặc điểm quan trọng nhất là mỗi sẩn phù mất đi trong vòng 24 giờ, kèm theo ngứa.

Bác sĩ sẽ khai thác các yếu tố khởi phát như:

• Nhiễm trùng gần đây.
• Thức ăn mới.
• Thuốc đang sử dụng.
• Côn trùng đốt.
• Tiền sử dị ứng.

Nếu nghi ngờ dị ứng thực phẩm hoặc thuốc, có thể chỉ định test lẩy da hoặc xét nghiệm IgE đặc hiệu trong một số trường hợp phù hợp.

Những bệnh nào dễ nhầm với mày đay?

Một số bệnh có biểu hiện tương tự gồm:

• Côn trùng đốt.
• Viêm da tiếp xúc.
• Hồng ban đa dạng.
• Viêm mạch mày đay.

Nếu tổn thương tồn tại trên 24 giờ hoặc để lại vết bầm sau khi mất đi, cần nghĩ đến viêm mạch mày đay thay vì mày đay thông thường.

Điều trị như thế nào?

Điều trị nhằm giảm ngứa, kiểm soát triệu chứng và loại bỏ yếu tố khởi phát nếu xác định được.

Theo các hướng dẫn hiện nay, thuốc kháng histamin H1 thế hệ hai là lựa chọn điều trị đầu tay vì hiệu quả và ít gây buồn ngủ.

Ở những trường hợp nặng, không đáp ứng với kháng histamin, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng corticosteroid đường uống trong thời gian ngắn. Corticosteroid không được khuyến cáo dùng kéo dài.

Song song với điều trị bằng thuốc, phụ huynh nên:

• Tránh các yếu tố đã xác định là nguyên nhân khởi phát.
• Giữ cho trẻ mát, tránh nóng.
• Có thể chườm lạnh hoặc dùng kem dưỡng ẩm để giảm ngứa.
• Không tự ý dùng nhiều loại thuốc chống dị ứng cùng lúc.

Nếu trẻ bị phản vệ, cần tiêm adrenalin càng sớm càng tốt và đưa đến cơ sở y tế để được theo dõi và điều trị.

Thông điệp chính

• Mày đay là bệnh da dị ứng thường gặp và đa số có tiên lượng tốt.
• Nhiễm virus là nguyên nhân phổ biến nhất của mày đay cấp ở trẻ em.
• Đặc điểm quan trọng của mày đay là mỗi tổn thương tồn tại dưới 24 giờ.
• Kháng histamin H1 thế hệ hai là điều trị đầu tay theo các khuyến cáo hiện nay.
• Không nên tự ý kiêng khem hoặc làm nhiều xét nghiệm dị ứng khi chưa có chỉ định.
• Trẻ có khó thở, phù lưỡi hoặc nghi ngờ phản vệ cần được cấp cứu ngay.

Tài liệu tham khảo

1.     DermNet New Zealand. Urticaria in children. Updated 2025.

2.     Zuberbier T, et al. EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI Guideline for Urticaria. Allergy. 2022.

3.     Bernstein JA, et al. Practice Parameter Update for Urticaria. 2024.

4.     American Academy of Dermatology. Hives: Diagnosis and treatment. Updated 2025.

 Viết bài: BS.CKII Trần Thị Vân Anh - Khoa Bệnh da tổng hợp

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội