Bệnh da thường gặp trong mùa mưa lũ: Cách nhận biết – xử trí – phòng tránh

I. Vì sao mùa mưa, lũ làm gia tăng các bệnh về da?

Mùa mưa và sau các đợt ngập lụt là thời điểm một số bệnh da tăng lên rõ rệt. Nước lũ thường chứa bùn đất, nước thải, hóa chất, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng. Khi da tiếp xúc lâu với môi trường ẩm ướt, đặc biệt khi có các vết trầy xước nhỏ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh dễ xâm nhập và gây bệnh.

II. Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh da

• Lội nước ngập trong thời gian dài.
• Đi chân trần hoặc mang giày, tất, mặc quần áo ẩm ướt nhiều giờ.
• Da có vết thương, trầy xước nhưng không được vệ sinh.
• Điều kiện vệ sinh cá nhân và nguồn nước không đảm bảo sau mưa lũ.
• Trẻ em, người cao tuổi, người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn.

III. Một số bệnh da thường gặp trong mùa mưa lũ

1. Viêm kẽ

Đây là tình trạng da bị tổn thương do ngâm nước kéo dài, có thể kèm nhiễm nấm hoặc vi khuẩn. Thường gặp ở kẽ các ngón chân, ngón tay.

Dấu hiệu nhận biết

• Da vùng kẽ giữa các ngón viêm đỏ hoặc trắng bợt, có thể trơt, bong tróc da.
• Đau rát.
• Có mùi khó chịu.

Xử trí

• Ngừng ngâm chân, tay trong nước.
• Rửa bằng nước sạch, lau khô kỹ từng kẽ ngón.Không đi tất, găng tay ẩm ướt.
• Điều trị nấm hoặc vi khuẩn nếu có dấu hiệu nhiễm trùng.

Phòng tránh

• Không để chân,  tay ướt quá 2–3 giờ.
• Nếu phải làm việc trong nước, nghỉ giữa giờ để lau khô các kẽ ngón.

2. Nấm da

• Nấm da là bệnh phổ biến nhất trong mùa mưa lũ do môi trường ẩm ướt tạo điều kiện cho nấm phát triển mạnh.
• Bệnh có thể xuất hiện ở bàn chân, bàn tay, bẹn, nách hoặc thân mình…

Dấu hiệu nhận biết:

• Mảng đỏ hình vòng cung, bờ nổi rõ, có thể có mụn nước ở rìa, lan rộng dần, ngứa nhiều
• Dát màu hồng, màu nâu hoặc màu trắng tập trung nhiều ở ngực, lưng, nách, ngứa tăng khi ra mồ hôi

Cách xử trí

Rửa sạch vùng tổn thương bằng nước sạch, lau thật khô.Sử dụng thuốc bôi chống nấm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.Tiếp tục bôi thêm ít nhất 2 tuần sau khi hết triệu chứng để giảm tái phát.Nếu tổn thương lan rộng, nhiều vị trí hoặc có nấm móng cần khám bác sĩ để cân nhắc thuốc uống. Phòng tránh

Tắm, rửa bằng nước sạch, lau khô cơ thể sau khi đi mưa hoặc lội nước.Thay tất mỗi ngày, không mang giày ẩm, không mặc quần áo ẩm ướt.Không dùng chung khăn, giày dép.Không bôi các loại thuốc chống ngứa không rõ thành phần, các thuốc bôi chứa corticoid có thể lúc đầu giảm triệu chứng ngứa nhưng sau đó có thể làm nấm lan rộng.

3. Viêm da tiếp xúc

• Nước ngập có thể chứa chất tẩy rửa, dầu nhớt, hóa chất…là các tác nhân thường gặp gây viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc viêm da tiếp xúc dị ứng.

Dấu hiệu nhận biết

• Da đỏ, ngứa, nóng rát.Có thể nổi mụn nước hoặc nề nhẹ.
• Xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày sau khi tiếp xúc nước bẩn.
• Thường ở bàn tay, bàn chân, cẳng tay, cẳng chân.

Cách xử trí

• Rửa vùng da bằng nước sạch.
• Lau khô nhẹ nhàng.
• Có thể dùng kem dưỡng phục hồi hàng rào bảo vệ da.
• Nếu ngứa nhiều hoặc nổi mụn nước lan rộng hoặc phù nề, chảy dịch cần khám bác sĩ để được điều trị kịp thời.

Phòng tránh

Mang ủng hoặc dép chống nước khi phải đi trong vùng ngập.Đeo găng tay khi dọn dẹp sau lũ.Tắm, rửa ngay bằng nước sạch sau khi tiếp xúc nước lũ.

4. Nhiễm khuẩn da

Đây là nhóm bệnh nguy hiểm hơn, vi khuẩn xâm nhập qua các vết trầy xước rất nhỏ trên da có thể gây các nhiễm khuẩn như: chốc, viêm nang lông, nhọt, áp xe, thậm chí các nhiễm trùng toàn thân nặng hơn như nhiễm trùng máu.

Dấu hiệu nhận biết

• Viêm nang lông: Thường ở chân, tay, mông, lưng, biểu hiện là các sẩn đỏ nhỏ quanh chân lông, có thể có đầu mủ trắng, ngứa hoặc đau nhẹ.
• Chốc: Mụn nước, bọng nước hóa mủ, vỡ ra, đóng vảy vàng như mật ong.
• Viêm mô bào: mảng da đỏ, nóng, sưng đau, lan nhanh.
• Nhọt/áp xe: Khối sưng, nóng, đỏ, đau, có thể có đầu mủ trên da hoặc khối sờ chắc dưới da, đau nhức nhiều.

Cách xử trí

Rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lýGiữ vùng da khô.Không tự nặn mủ hoặc chích nhọt tại nhàCó thể bôi kem kháng sinh Khám bác sĩ ngay nếu sốt.

Phòng tránh

• Đi ủng, găng tay bảo hộ, không gãi để hạn chế xây xước da.
• Giữ da sạch và khô.
• Thay quần áo ướt ngay.
• Tắm bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ.
• Nếu có vết trầy xước sau khi lội nước: rửa sạch, rửa bằng nước muối sinh lý hoặc chất sát khuẩn theo hướng dẫn y tế.

5. Ghẻ

Sau mưa lũ, điều kiện sinh hoạt chật chội và vệ sinh kém làm bệnh ghẻ dễ lây trong gia đình.

Dấu hiệu nhận biết

• Ngứa dữ dội, đặc biệt về đêm.Mụn nước, sẩn nhỏ ở kẽ ngón tay, cổ tay, bàn tay, bụng, nách, vùng sinh dục…Nhiều người trong nhà cùng bị ngứa.

Cách xử trí

• Điều trị bằng thuốc diệt ghẻ theo hướng dẫn bác sĩ.
• Điều trị đồng thời cho tất cả thành viên sống cùng nhà.
• Giặt chăn màn, quần áo bằng nước nóng và phơi nắng.

Phòng tránh

• Không dùng chung khăn, quần áo.
• Tắm rửa hằng ngày bằng nước sạch.
• Giữ nơi ở thông thoáng, sạch sẽ.

IV. Lời khuyên

1. Hướng dẫn vệ sinh sau khi tiếp xúc nước mưa lũ

• Ngay sau khi tiếp xúc nước mưa, lũ nên tắm rửa ngay càng sớm càng tốt. Dùng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ bùn đất, chất bẩn bám trên da.
• Lau khô kỹ
• Đặc biệt ở các kẽ ngón chân, ngón tay và vùng da có nếp gấp.
• Xử lý vết thương hở: rửa sạch và sát khuẩn nhẹ nếu có trầy xước hoặc đứt da.
• Thay quần áo sạch, khô
• Không mặc quần áo hoặc tất còn ẩm.

2. Không nên

• Ngâm, tắm bằng các loại nước lá cây, bôi đắp lá, thuốc nam lên vết thương hở.
• Tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc chứa corticoid.

3. Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay?

• Tổn thương trên da có kèm theo sốt
• Vết thương cỏ mủ, mùi hôi
• Mảng đỏ lan nhanh, đau  nhiều, có mủ
• Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch.
• Các tổn thương da không cấp tính nhưng sau 2 tuần không cải thiện

4. Các biện pháp phòng tránh bệnh da mùa mưa lũ

• Không đi chân trần trong nước lũ.
• Mang ủng hoặc dép chống nước khi phải đi trong vùng ngập.
• Tắm và rửa tay, chân bằng nước sạch ngay sau khi tiếp xúc nước bẩn.
• Lau khô kỹ các kẽ ngón chân, ngón tay.
• Thay quần áo, tất và giày dép khi bị ướt.
• Che kín các vết thương bằng băng chống thấm khi phải làm việc trong nước
• Giữ nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng sau khi nước rút.
• Sử dụng nguồn nước sinh hoạt đã được xử lý, khử khuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
• Khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường trên da.

 Mùa mưa lũ là thời điểm nhiều bệnh da liễu bùng phát do môi trường ẩm ướt và nguồn nước ô nhiễm. Phần lớn các bệnh da mùa mưa có thể phòng ngừa. Người dân cần làm sạch da ngay sau khi tiếp xúc nước lũ, giữ da luôn khô thoáng, không chủ quan với các vết trầy xước dù là nhỏ và khám sớm khi có dấu hiệu bất thường để được điều trị kịp thời.

Viết bài: BS.CKII Dương Thị Lan, Khoa Khám bệnh

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội