Mày đay cấp ở trẻ sau bữa ăn có cua

Mày đay là tình trạng xuất hiện những sẩn phù nổi gồ, ngứa, có thể kèm phù môi hoặc mi mắt. Mỗi sẩn phù thường biến mất trong vòng 24 giờ nhưng có thể xuất hiện ở vị trí khác. Khi các đợt nổi mày đay diễn ra trong không quá 6 tuần, bệnh được gọi là mày đay cấp. Nhiễm trùng, thuốc và thức ăn là những yếu tố khởi phát thường gặp, nhưng nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân. Điều cần lưu ý là mày đay đôi khi xuất hiện cùng phản vệ, một tình trạng dị ứng nguy hiểm cần cấp cứu ngay.

Ca bệnh tại Bệnh viện Da liễu Trung ương

Một bé trai 10 tuổi ở Hà Nội nhập viện vì nổi sẩn phù đỏ, ngứa nhiều ở mặt, thân mình và các chi trong 4 ngày. Các tổn thương lặn trong vòng 24 giờ rồi nổi ở vị trí khác. Gia đình cho biết khoảng 3 giờ trước khi phát bệnh, trẻ đã ăn cua; đây là lần đầu được ghi nhận trẻ ăn món này. Trẻ không dùng thuốc mới, không sốt, không đau bụng, khó thở hoặc phù môi. Khám lúc nhập viện ghi nhận toàn trạng ổn định, không có dấu hiệu phản vệ.

Xét nghiệm công thức máu, CRP và IgE toàn phần không gợi ý bất thường nổi bật; riêng IgE toàn phần bình thường không loại trừ dị ứng thức ăn. Trẻ được chẩn đoán mày đay cấp, nghi liên quan bữa ăn có cua. Sau điều trị bằng thuốc kháng histamin, corticosteroid ngắn ngày và chăm sóc da theo chỉ định, tổn thương giảm; trẻ xuất viện sau 4 ngày. Gia đình được tư vấn theo dõi và khám chuyên khoa để làm rõ nguyên nhân.

Ăn cua có chắc chắn là nguyên nhân?

Chưa thể khẳng định chỉ dựa vào việc mày đay xuất hiện sau bữa ăn. Dị ứng thức ăn qua trung gian IgE thường gây triệu chứng trong vài phút đến khoảng 2 giờ sau ăn; ở trẻ này, khoảng cách được gia đình ghi nhận là 3 giờ. Mày đay lại tái diễn trong nhiều ngày, nên vẫn cần xem xét các tác nhân khác. Cua và một số hải sản có vỏ chứa protein có thể gây dị ứng, trong đó có tropomyosin. Protein này có khả năng phản ứng chéo với dị nguyên ở một số loài giáp xác khác; tuy nhiên, không thể vì thế mà kết luận trẻ dị ứng với tất cả hải sản.

Bác sĩ có thể khai thác kỹ thành phần bữa ăn, thời gian xuất hiện triệu chứng và cân nhắc test lẩy da hoặc xét nghiệm IgE đặc hiệu. Kết quả xét nghiệm dương tính cho biết trẻ đã mẫn cảm, chưa đủ khẳng định thức ăn đó gây bệnh. Khi cần, thử thách thức ăn phải được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa có phương tiện cấp cứu, tuyệt đối không tự thử lại ở nhà.s

Dấu hiệu nào cần cấp cứu ngay?

Nếu trẻ nổi mày đay sau ăn và đồng thời khó thở, khò khè, khàn tiếng, sưng lưỡi hoặc họng, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chóng mặt hay ngất, gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay vì có thể là phản vệ. Không chờ sẩn phù lan rộng mới đi khám: phản vệ có thể xảy ra ngay cả khi biểu hiện ngoài da ít hoặc không rõ. Adrenalin tiêm bắp là thuốc điều trị đầu tay khi được chẩn đoán phản vệ; thuốc chống dị ứng thông thường không thay thế được adrenalin.

Điều trị và theo dõi sau xuất viện

Với mày đay cấp không có dấu hiệu phản vệ, thuốc kháng histamin H1 thế hệ hai thường được ưu tiên để giảm ngứa và sẩn phù. Việc chọn thuốc, liều lượng và thời gian điều trị phải phù hợp lứa tuổi, cân nặng và tình trạng của trẻ. Corticosteroid toàn thân không dùng thường quy; bác sĩ chỉ cân nhắc trong một số trường hợp và thời gian ngắn. Không tự mua thuốc corticoid hay các chế phẩm không rõ thành phần để điều trị.

Ở trẻ nhỏ, mày đay cũng có thể xuất hiện trong hoặc sau đợt nhiễm virus mà gia đình không nhận thấy biểu hiện rõ. Không phải trường hợp mày đay cấp nào cũng cần làm nhiều xét nghiệm; bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên bệnh sử và thăm khám. Cha mẹ nên ghi rõ tuổi, cân nặng của trẻ khi đi khám và không tự dùng thuốc theo đơn của người lớn. Nếu tổn thương làm trẻ mất ngủ hoặc tái phát liên tục, cần liên hệ cơ sở điều trị để được hướng dẫn.

Trong khi chờ đánh giá dị ứng, gia đình nên tạm tránh cua, kiểm tra thành phần món ăn chế biến sẵn và thông báo cho người chăm sóc, nhà trường. Không tự ý loại bỏ tất cả cá, tôm, mực và các thực phẩm khác nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn, vì kiêng khem kéo dài có thể ảnh hưởng dinh dưỡng. Nên chụp ảnh khi sẩn phù xuất hiện, ghi lại thức ăn, thuốc đã dùng và thời điểm nổi ban; những thông tin này hữu ích cho lần tái khám. Nếu mày đay tái diễn nhiều lần hoặc kéo dài trên 6 tuần, trẻ cần được đánh giá theo hướng mày đay mạn tính.

Điều gia đình cần nhớ

Mày đay sau ăn không đồng nghĩa chắc chắn bị dị ứng thức ăn. Việc đầu tiên là nhận biết dấu hiệu phản vệ; sau đó điều trị đúng và tìm nguyên nhân một cách thận trọng. Với trẻ trong ca bệnh, cua là yếu tố nghi ngờ cần được kiểm tra thêm, không phải chẩn đoán dị ứng đã được xác nhận. Tránh thử lại thức ăn tại nhà và đưa trẻ khám chuyên khoa để được tư vấn phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Zuberbier T, et al. International guideline for urticaria. Allergy. 2026;81:2582–2632.

2. Cardona V, et al. World Allergy Organization anaphylaxis guidance 2020. World Allergy Organ J. 2020;13:100472.

3. Faber MA, et al. Shellfish allergens: tropomyosin and beyond. Allergy. 2017;72:842–848.

4. Sicherer SH, Sampson HA. Food allergy: a review and update. J Allergy Clin Immunol. 2018;141:41–58.

5. Boyce JA, et al. Guidelines for the diagnosis and management of food allergy in the United States. J Allergy Clin Immunol. 2010;126:S1–S58.

Viết bài: BSNT. Lê Hoàng Long - Phòng khám Chuyên đề Mày đay và Mày đay mạn tính

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội