Mày đay áp lực chậm (Delayed Pressure Urticaria)

1. Tổng quan

• Mày đay áp lực chậm (DPU: Delayed Pressure Urticaria) nằm trong nhóm mày đay mạn tính cảm ứng, đặc trưng bởi tổn thương sưng phù và thường kèm đau tại vị trí da chịu một áp lực kéo dài.
• Dịch tễ: DPU chiếm từ 2%-35% mày đay mạn tính. Thường khởi phát trong độ tuổi 30-40 tuổi, tỉ lệ nam:nữ là 2:1, diễn biến bệnh trung bình là 3-9 năm. DPU thường đồng mắc với các thể mày đay mạn tính khác, đặc biệt là mày đay mạn tính tự phát và da vẽ nổi (>50%).

2. Biểu hiện lâm sàng

Đặc trưng lâm sàng của DPU liên quan đến vị trí, yếu tố khởi phát, hình thái và triệu chứng cơ năng của tổn thương da.

• Vị trí: Tại các vùng da chịu áp lực thường xuyên như bàn chân, bàn tay, mông, vai... (liên quan đến thói quen sinh hoạt và lao động của người bệnh). Yếu tố khởi phát: đi bộ kéo dài, đứng hoặc ngổi một tư thế lâu, bê vác vật nặng, đi giầy tất chật…
• Hình thái: giống như phù mạch, sưng nề của mô dưới da, khởi phát sau 30 phút đến vài giờ (trung bình 4-6h) kể từ khi chịu áp lực liên tục, có thể kéo dài trên 12h. Một vài trường hợp có thể xuất hiện tổn thương bọng nước.
• Cơ năng: chủ yếu là đau, bỏng rát, dị cảm. Hiếm khi ngứa.

3. Cận lâm sàng

• Test kích thích: hiện tại chưa có test chuẩn để chẩn đoán xác định bệnh. Một số test khuyến cáo:

+        Dùng một thanh có đường kính 1,5cm với trọng lượng 2,5-3,5kg áp trên bề mặt da trong thời gian 20 phút.

+        Sử dụng Dermographometer với áp suất 100g/mm2 áp trên da vùng cẳng tay trong 70 giây.

+        Sử dụng một vật có trọng lượng 3-10kg áp trên bề mặt da có diện tích 2-3cm2 (thường là vùng đùi hoặc bả vai) trong 10-30 phút.

Thời gian đọc kết quả: trung bình từ 4h đến 6h sau khi làm test kích thích. Có thể đánh giá lại sau 8h, 12h, thậm chí sau 24h. Dương tính khi xuất hiện tổn thương sưng đỏ tại vị trí làm test.

• Các xét nghiệm khác: không khuyến cáo, trừ khi đồng mắc với các thể mày đay mạn tính khác.

4. Chẩn đoán phân biệt

• Da vẽ nổi:

+        Da vẽ nổi có triệu chứng: sẩn phù kèm ngứa, thường xuất hiện tổn thương trong 1-5 phút sau kích thích và kéo dài trên 30 phút (có thể đến 1h-2h).

+        Da vẽ nổi chậm: sẩn phù xuất hiện sau 30 phút kích thích, biến mất hoàn toàn rồi xuất hiện trở lại sau 3h-8h, có thể kéo dài đến 48h.

• Phù mạch của mày đay mạn tính tự phát, đặc biệt ở các vị trí như bàn tay, bàn chân… Cần khai thác kĩ yếu tố khởi phát (tự phát hay sau chịu áp lực) và cân nhắc làm test kích thích để chẩn đoán DPU nếu mày đay mạn tính tự phát không đáp ứng với điều trị.

5. Điều trị

• Mục tiêu: kiểm soát bệnh hoàn toàn đến khi bệnh thoái lui tự nhiên.
• Các bước tiếp cận:

+        Loại bỏ các yếu tố khởi phát DPU: tránh đi bộ quá lâu, tránh đứng/ ngồi một tư thế quá dài, tránh bê/ vác vật nặng, tránh mặc quần áo/ giầy tất chật…

+        Tăng độ dung nạp: tăng dần thời gian và hoặc áp lực chịu tì đè tùy ngưỡng của từng bệnh nhân.

+        Sử dụng thuốc: tuân thủ điều trị theo khuyến cáo của EAACI/GA2LEN/EuroGuiDerm/APAAACI với ba bậc. Bậc 1: thuốc kháng histamin H1 thế hệ 2 liều chuẩn đến liều cao (gấp 4 lần). Bậc 2: kết hợp thuốc kháng histamin H1 thế hệ 2 với Omalizumab. Bậc 3: kết hợp thuốc kháng histamin H1 thế hệ 2 với Ciclosporin.

Tài liệu tham khảo

1. Morioke S, Takahagi S, Iwamoto K, et al. Pressure challenge test and histopathological inspections for 17 Japanese cases with clinically diagnosed delayed pressure urticaria. Archives of dermatological research. Oct 2010;302(8):613-7. doi:10.1007/s00403-010-1053-4

2. Cassano N, Mastrandrea V, Vestita M, Vena GA. An overview of delayed pressure urticaria with special emphasis on pathogenesis and treatment. Dermatologic therapy. Nov 2009;22 Suppl 1:S22-6. doi:10.1111/j.1529-8019.2009.01268.x

3. Maurer M, Fluhr JW, Khan DA. How to Approach Chronic Inducible Urticaria. J Allergy Clin Immunol Pract. Jul-Aug 2018;6(4):1119-1130. doi:10.1016/j.jaip.2018.03.007

4. Ariasi C, Perazzolli G, Rubelli L, Fraghi A, Calzavara-Pinton P. Successful Omalizumab treatment in delayed pressure urticaria as confirmed by stimulation test. An Bras Dermatol. Mar-Apr 2025;100(2):399-400. doi:10.1016/j.abd.2024.06.008

5. Gatica-Ortega ME, Sanchez-Matas I, Gargallo-Quintero AB, Pastor-Nieto MA. Bullous delayed-pressure urticaria masquerading as safety footwear contact dermatitis. Contact Dermatitis. Dec 2021;85(6):708-710. doi:10.1111/cod.13947

Viết bài: BS Nguyễn Thị Kim Cúc - Phòng khám mày đay và mày đay mạn tính

Khoa điều trị bệnh da nam giới- Bệnh viện Da liễu Trung ương

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội