Viêm da tiếp xúc dị ứng vùng mặt do mỹ phẩm

Hiện nay, nhu cầu làm đẹp ngày càng cao, việc sử dụng mỹ phẩm chăm sóc và trang điểm da mặt ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống nhiều người.

Viêm da tiếp xúc vùng mặt là tình trạng rất thường gặp, do rất nhiều tác nhân khác nhau, biểu hiện dưới các hình thái là viêm da tiếp xúc kích ứng, viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc có thể phối hợp cả hai. Bài viết này đề cập đến viêm da tiếp xúc dị ứng vùng mặt liên quan đến mỹ phẩm.

1.      Nguyên nhân nào gây ra viêm da tiếp xúc dị ứng ở vùng mặt do mỹ phẩm?

• Tất cả các loại mỹ phẩm dùng cho da mặt bao gồm các sản phẩm làm sạch (sữa rửa mặt, tẩy trang), sản phẩm chăm sóc da (serum, kem dưỡng, mặt nạ, kem chống nắng…), sản phẩm trang điểm (kem nền, phấn, son, keo gắn mi…) đều có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng ở vùng mặt.
• Sử dụng các loại mỹ phẩm chứa các thành phần không phù hợp hoặc mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, chất lượng kém dễ gây viêm da tiếp xúc dị ứng.
• Việc sử dụng nhiều loại mỹ phẩm cùng lúc, thay đổi sản phẩm liên tục hoặc làn da đang bị tổn thương do trứng cá, viêm da dầu, viêm da cơ địa… làm tăng nguy cơ viêm da tiếp xúc dị ứng.
• Ngoài ra còn có thể gặp viêm da tiếp xúc vùng mặt do mỹ phẩm không dùng trực tiếp trên mặt mà thông qua tay đến mặt (viêm mi mắt do sản phẩm sơn móng, móng giả…), do các sản phẩm mỹ phẩm được dùng bởi vợ/chồng…
• Tất cả các thành phần trong mỹ phẩm: hương liệu, chất bảo quản, chất chống oxy hóa, tá dược, chất hoạt động bề mặt, chất dưỡng ẩm, chất nhũ hóa… đều có thể là tác nhân tiềm ẩn gây viêm da tiếp xúc, kể cả các thành phần tự nhiên. Nhiều nghiên cứu cho thấy hương liệu là thành phần gây dị ứng nhiều nhất, tiếp theo là các chất bảo quản, sau đó là các thành phần khác
• Hương liệu:  là các chất tạo mùi hương cho sản phẩm mỹ phẩm, có thể là một loại hương liệu hoặc hỗn hợp hương liệu. Có hơn 5000 loại hương liệu khác nhau được sử dụng trong mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc da. Đây là nguồn gây viêm da tiếp xúc phổ biến nhất từ mỹ phẩm. 70-80% trường hợp dị ứng hương liệu có thể được phát hiện bằng test áp da với hỗn hợp hương liệu và nhựa thơm.
• Chất bảo quản: Là các chất được thêm vào vào để ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn hoặc nấm, giúp cho mỹ phẩm sử dụng được trong thời gian dài. Các loại mỹ phẩm đều chứa chất bảo quản, chưa có chất bảo quản nào được cho là an toàn tuyệt đối, không gây mẫn cảm cho da.
• Một số mỹ phẩm mang thương hiệu “tự nhiên” chứa nhiều thành phần từ thực vật hoặc động vật gần đây được nhiều người lựa chọn vì cho rằng mỹ phẩm tự nhiên tốt cho sức khỏe hơn, ít gây dị ứng hơn hoặc tốt hơn cho môi trường. Tuy nhiên, một số thành phần tự nhiên chiết xuất từ thực vật như: hạnh nhân, lúa mì, đậu nành, vừng, trà, mỡ cừu hay sáp ong có trong sản phẩm mỹ phẩm cũng có thể gây tình trạng viêm da tiếp xúc dị ứng. Các thành phần này có khi không được ghi nhãn chính xác trong thành phần mỹ phẩm khiến người dùng khó nhận diện chúng là các chất gây dị ứng tiềm ẩn. Do đó, khuyến cáo bệnh nhân dị ứng với hương liệu cũng nên tránh tiếp xúc với mỹ phẩm có chứa chiết xuất thực vật trong thành phần.

2. Biểu hiện của viêm da tiếp xúc dị ứng ở vùng mặt do mỹ phẩm gồm những gì?

• Triệu chứng biểu hiện khác nhau tùy mức độ bệnh: Da đỏ, khô, bong vảy mỏng, châm chích hoặc phù nề, chảy dịch, ngứa nhiều…tại vùng mặt, nơi tiếp xúc với mỹ phẩm.

• Vị trí thường gặp: má, trán, quanh mắt, quanh miệng, môi, toàn mặt, có thể xuất hiện cả ở các vị trí khác xung quanh mặt như vùng cổ, tai…
• Thời gian xuất hiện bệnh sau khi dùng mỹ phẩm từ vài giờ đến vài ngày hoặc có thể lâu hơn
• Khi không được điều trị, bệnh thường kéo dài, sau đó có thể để lại tăng sắc tố khiến da mặt trở nên đen sạm. Nhiều trường hợp dùng thuốc không đúng có thể gây trứng cá, giãn mạch, nhiễm trùng, loét, tạo sẹo.
• Nếu không xác định được thành phần, loại mỹ phẩm gây dị ứng để tránh sử dụng thì tình trạng viêm da tiếp xúc sẽ tiếp tục tái phát nhiều lần.       

3.      Viêm da tiếp xúc dị ứng ở vùng mặt do mỹ phẩm được chẩn đoán dựa vào đâu?

-      Chẩn đoán xác định cần:

• Khám lâm sàng
• Khai thác tiền sử tiếp xúc mỹ phẩm
• Test áp da với bộ dị nguyên tiêu chuẩn hoặc với bộ dị nguyên mỹ phẩm chuyên biệt

- Cần chẩn đoán phân biệt đối với: viêm da tiếp xúc kích ứng, viêm da tiết bã, viêm da cơ địa, bệnh trứng cá đỏ.

4.      Khi bị viêm da tiếp xúc dị ứng ở vùng mặt do mỹ phẩm cần xử trí như thế nào?

• Rửa mặt nhẹ nhàng bằng nước mát để làm dịu cảm giác ngứa hay châm chích, không nên gãi để tránh da bị trầy xước
• Không bôi đắp các loại lá cây, kem, thuốc theo lời mách bảo truyền miệng. Không nên tự mua các loại thuốc uống hay bôi để tránh nguy cơ dùng thuốc không đúng làm tổn thương nặng hơn.
• Khám bác sỹ chuyên khoa da liễu để được tư vấn điều trị đúng, kịp thời, làm test áp da xác định tác nhân gây dị ứng giúp cho việc lựa chọn mỹ phẩm phù hợp và tránh tái phát.

5.   Bạn cần làm gì để tránh viêm da tiếp xúc dị ứng vùng mặt do mỹ phẩm?

• Sử dụng mỹ phẩm có nguồn gốc rõ ràng, từ các nhãn hàng lớn, có uy tín, mua hàng chính gốc để hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng.
• Không dùng các loại mỹ phẩm tự pha chế
• Tìm hiểu thành phần mỹ phẩm trước khi sử dụng, nên ưu tiên sản phẩm không chứa hương liệu, sản phẩm sử dụng chất bảo quản an toàn cho da nhạy cảm
• Không nên dùng quá nhiều sản phẩm cùng lúc, nhiều sản phẩm rửa mặt, tẩy trang, kem dưỡng có chứa các thành phần dễ gây kích ứng cho da, khi dùng đồng thời có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng, làm da tổn thương, sau đó dễ gây tình trạng viêm da tiếp xúc dị ứng khi dùng các mỹ phẩm khác.
• Buổi tối, cần làm sạch da mặt trước khi ngủ, tránh lưu giữ lâu các loại kem, phấn trang điểm trên da
• Có thể thử sản phầm mới trên vùng da mặt trong cánh tay bôi ngày 2 lần trong 1-2 tuần trước khi sử dụng lên mặt để phát hiện dị ứng nếu có
• Khi da mặt đang bị tổn thương do tình trạng bệnh lý khác, da sẽ trở nên nhạy cảm, vì vậy cần thận trọng khi dùng các sản phẩm mỹ phẩm trong thời gian này.

6.      Kết luận

Viêm da tiếp xúc dị ứng vùng mặt do mỹ phẩm rất thường gặp. Hương liệu và chất bảo quản là những chất gây dị ứng thường gặp nhất trong mỹ phẩm. Tuy nhiên, tất cả các thành phần trong mỹ phẩm đều có khả năng gây mẫn cảm, kể cả các thành phần chiết xuất tự nhiên.

Khi nghi ngờ viêm da tiếp xúc ở mặt do mỹ phẩm, nên ngừng ngay tất cả các sản phẩm hiện đang dùng và đến khám chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán, điều trị phù hợp và xét nghiệm tìm tác nhân gây dị ứng phòng tránh tái phát.

Viết bài: BSCKII. Dương Thị Lan - PKCĐ Viêm da tiếp xúc và bệnh da nghề nghiệp

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội