Giáo dục sức khỏe cho người bệnh Zona thần kinh/ đau sau Zona

1.  Zona thần kinh là gì?

Bệnh zona thần kinh còn gọi là bệnh zona, tên tiếng Anh là shingles, trong dân gian còn được gọi với tên gọi là “giời leo”. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, thường xuất hiện các cơn đau dữ dội trong ít phút. Bệnh zona là bệnh nhiễm trùng da do virus thần kinh Varicella zoster gây nên.

 2. Tại sao tôi bị Zona thần kinh?

Sau khi người bệnh bị bệnh thuỷ đậu đã khỏi thì vẫn còn một số virus Varicella tồn tại ở trạng thái tiềm tàng nhưng không gây bệnh. Các virus này cư trú ở các hạch thần kinh trong nhiều tháng, nhiều năm. Khi gặp các điều kiện thuận lợi như: suy giảm miễn dịch, các sang chấn tinh thần hoặc suy nhược cơ thể... loại virus này sẽ tái hoạt. Chúng nhân lên và phát triển lan truyền ra các đầu dây thần kinh cảm giác làm tổn thương niêm mạc, da từ đó gây nên bệnh zona. Đó chính là lý do mà zona là một bệnh ngoài da nhưng lại có tổn thương gốc ở dây thần kinh.

3.  Khi bị Zona thần kinh tôi có các triệu chứng gì?

Khi bị nhiễm virus Zona, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

• Triệu chứng toàn thân: sốt từ 38-39 độ C, đau mình mẩy, đau nhức đầu, người mệt mỏi, nước tiểu vàng
• Tổn thương da: người bệnh nổi ban đỏ đau rát, dần dần hình thành các đám mụn nước nhỏ, bọng nước tập trung thành từng chùm, dọc theo đường phân bố của dây thần kinh ngoại biên. Lúc đầu mụn nước căng, dịch trong, sau màu chuyển đục, hóa mủ, sau vài ngày các mụn nước này vỡ đi, hình thành các vảy rồi bong dần để lại nhiều vết sẹo lấm tấm trắng trên da.
• Triệu chứng cơ năng: cảm giác ngứa, đau rát bỏng, âm ỉ, đau như kim châm, giật giật từng cơn ở vùng da nhiễm bệnh.
• Nếu zona xuất hiện ở khu vực quanh tai, người bệnh có thể phàn nàn bị nghe kém bên tai cùng với tai bị bệnh. Trong tai xuất hiện tiếng ù như tiếng ve kêu, dế kêu
• Ngoài những triệu chứng trên người bệnh còn cảm thấy nhức đầu, chóng mặt, khó chịu, đi loạng choạng, sợ ánh sáng, rối loạn bài tiết mồ hôi.

 4. Khi bị Zona thần kinh tôi sẽ được điều trị như thế nào?

Nhóm thuốc kháng virus (acyclovir), liều thay đổi theo từng độ tuổi.

• Trường hợp có bội nhiễm vi khuẩn cần phải dùng kháng sinh, kháng viêm, chống phù nề... Nếu có kèm theo liệt mặt, cần sử dụng thuốc chuyên biệt và sử dụng vitamin B1, B6, B12 liều cao uống hoặc tiêm.
• Trong những trường hợp đau nhiều, kéo dài và gây mất ngủ cần được dùng thuốc an thần, giảm đau mạnh. Các loại thuốc này bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ, người bệnh không được tự ý mua để dùng.
• Thuốc tăng cường miễn dịch cũng đang được áp dụng điều trị phối hợp
• Điều trị tại chỗ: bôi thuốc mỡ kháng viêm, chống virus vùng có mụn nước để giảm đau, chống viêm, chống tạo sẹo, chống tình trạng bội nhiễm của các mụn nước.
• Kết hợp chế độ dinh dưỡng nghỉ ngơi hợp lý

 5. Những lưu ý khi chăm sóc bệnh nhân Zona thần kinh là gì?

• Chăm sóc tổn thương da hàng ngày:

-       Rửa tổn thương mụn nước bằng nước muối sinh lý

-       Đắp dung dịch Jarish lên tổn thương mụn nước để làm dịu da, giảm đau rát, nếu mụn nước căng to cần chọc bọng nước trước

-       Bôi thuốc kháng sinh/dưỡng ẩm da (tùy y lệnh)

• Tránh để mụn nước trợt vỡ:

-  Người bệnh hay cào gãi vùng mụn nước, đặc biệt nếu chúng gây khó chịu nhiều. Tuy nhiên, hành động này có thể dẫn đến nhiễm trùng, để lại sẹo.

-  Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, không gây kích ứng da, chất liệu sợi tự nhiên như cotton. Quần áo chật có thể cọ xát vào vết phát ban, gây kích ứng nếu không được băng bó.

• Băng bó các tổn thương da.

-  Bảo vệ vùng da bị tổn thương bằng cách băng bó, đặc biệt nếu tổn thương có rỉ dịch.

-  Các loại băng được sử dụng nên mềm, mỏng, không gây dính da và vô trùng. Khi thay băng, nên để da khô rồi mới băng băng mới.

-  Ngoài việc giữ cho tổn thương da được bảo vệ, băng bó còn ngăn bạn lây nhiễm virus sang người khác.

• Chăm sóc khác.

-  Người bệnh có thể suy sụp tinh thần, ăn ngủ kém khi bị đau liên tục do di chứng của Zona thần kinh. Nên dồn sự tập trung vào nơi khác: nghe nhạc, đọc sách, xem phim, tập thiền, đi dạo, làm việc theo sở thích... giúp giảm cảm giác đau.

-  Cố gắng nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc

-  Ăn thực phẩm lành mạnh, giàu dinh dưỡng (kẽm, vitamin A, B12, E) để tăng sức đề kháng.

-  Hạn chế thực phẩm có gelatin, thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo.

-  Tránh sử dụng đồ uống có cồn, hút thuốc lá.

6. Người bị zona thần kinh nên có chế độ dinh dưỡng như thế nào?

   6.1. Thực phẩm nên dùng.

• Những loại thực phẩm tốt mà người bệnh bị Zona nên bổ sung mỗi ngày gồm:
• Thực phẩm giàu lysine: Lysine có nhiều trong sữa, các sản phẩm từ sữa, cá, các loại đậu, pho mát, thịt gà…
• Thực phẩm giàu kẽm và vitamin C.
• Cam thảo.
• Vitamin B6, B12.

Bên cạnh đó, hãy duy trì thói quen tập thể dục để nâng cao thể lực. Rửa tay thường xuyên giúp hạn chế lây lan virus.

6.2. Thực phẩm cần hạn chế

Người bệnh zona nên kiêng một số thực phẩm sau:

• Chất béo: những thực phẩm giàu chất béo làm cho tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn và kéo dài thời gian lành bệnh.
• Đồ uống có cồn như rượu, bia: đồ uống có cồn sẽ ngăn cản hệ thống miễn dịch, khiến virus gây bệnh lây lan nhanh hơn.
• Ngũ cốc tinh chế (gạo trắng, bánh mì trắng, bún, phở,): những loại thực phẩm này sẽ làm tăng lượng đường trong máu, tăng nguy cơ bị nhiễm trùng và làm vết thương lâu lành hơn.

Viết bài: ĐD. Nguyễn Việt Hưng - Khoa Điều trị bệnh tự miễn và vảy nến

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội