Bệnh da liễuCập nhật chuyên mônĐào tạo

Trứng cá bùng phát sau điều trị Isotretinoin

     Trứng cá là một bệnh da thông thường rất hay gặp, đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Bệnh có thể diễn biến kéo dài, ảnh hưởng lớn tới thẩm mỹ, tâm lý cũng như sự tự tin của bệnh nhân.

Có nhiều nguyên nhân và yếu tố liên quan tới cơ chế bệnh sinh của bệnh, trong đó sự tăng tiết của tuyến bã, dày sừng cổ nang lông, sự hiện diện của vi khuẩn Propionebacterium acnes (P.acnes) và các phản ứng viêm đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh.

Isotretinoin đường uống (13-cis-retinoic acid) là thuốc được chỉ định để điều trị trứng cá mức độ nặng và không đáp ứng với các điều trị khác. Đây là thuốc duy nhất tác động lên tất cả các cơ chế bệnh sinh của trứng cá. Liều bắt đầu được khuyến cáo là 0,5-1 mg/kg/ ngày và tổng liều tích lũy cần đạt để giảm sự tái phát của bệnh là 120-150 mg/kg.
Bệnh sinh:

Trứng cá bùng phát (Acne flare-ups) là vấn đề thường gặp sau khi bắt đầu điều trị bằng Isotretinon. Cơ chế của sự bùng phát sau điều trị bằng Isotretinoin chưa rõ ràng, nhưng có liên quan đến việc giải phóng nhiều kháng nguyên của P. acnes và kháng nguyên của vỏ nang lông tuyến bã, tăng cường đáp ứng viêm của  bạch cầu đa nhân trung tính,…
Lâm sàng:

Trứng cá bùng phát là sự tăng lên của số lượng tổn thương viêm (mụn mủ, sẩn mủ, cục, nang, nốt) so với lần khám trước và ảnh hưởng đến tâm lý của bệnh nhân.

Trứng cá bùng phát thường gặp trong 3-5 tuần kể từ khi bắt đầu điều trị, và tình trạng này có thể kéo dài đến 20 tuần sau đó.

Vị trí bùng phát đa số gặp ở mặt, ít ở thân mình.

    

 

 

Ảnh bệnh nhân nữ, 20 tuổi, Trứng cá bùng phát mức độ nặng sau khi điều trị bằng Isotretinoin liều 20 mg/ ngày.

Phân loại mức độ nặng:

Trứng cá bùng phát được chia làm 3 mức độ:

Ø  Nhẹ: < 5 tổn thương mới.

Ø  Trung bình: 5-10 tổn thương mới.

Ø  Nặng: > 10 tổn thương mới.
Các yếu tố tiên lượng:

Theo nghiên cứu của Zeynep, Sadiye và Haydar (2008), các yếu tố có liên quan đến việc xuất hiện trứng cá bùng phát bao gồm:

    • Trứng cá mức độ nặng.

 

    • Có các tổn thương macrocomedones (tổn thương comedone >1mm).

 

    • Có tổn thương nodules ở thân mình.

 

    • Số lượng comedone ở mặt > 44 tổn thương.

 

Trong đó, các yếu tố liên quan đến việc xuất hiện các tình trạng trứng cá bùng phát nặng bao gồm: nam giới, trẻ tuổi, trứng cá mức độ nặng, có > 44 tổn thương comedone ở mặt, có > 2 tổn thương nodule ở mặt.
Điều trị:

Tùy vào mức độ nặng sẽ có các phương án điều trị khác nhau:

Ø  Nhẹ:

    • Không cần thay đổi điều trị.

 

    • Tổn thương sẽ giảm trong vòng 4 tuần.

 

Ø  Trung bình:

    • Liều Isotretinoin có thể giảm xuống 0,1mg/kg/ ngày.

 

    • Có thể phối hợp với kháng sinh đường uống: Azithromycin hoặc Clindamycin. Trong đó Azithromycin hay được sử dụng với phác đồ: 500mg/ngày trong 3 ngày liên tiếp vào tuần đầu, sau đó 500mg/ ngày trong 2 ngày vào tuần thứ 2, cuối cùng 500mg/ tuần trong 2-4 tuần (cho đến khi đợt bùng phát giảm).

 

Ø  Nặng:

    • Giảm liều isotretinoin đến 0,1mg/kg/ngày.

 

    • Phối hợp với Prednisolone 0,5-1mg/kg/ngày trong  2 tuần à giảm liều dần trong 2 tháng (đến khi bùng phát hết), đồng thời tăng từ từ liều isotretinoin lên và theo dõi.

 

Lưu ý: Cơn bùng phát hay tái phát khi giảm hoặc ngừng liều Corticoid nhanh.

Tình trạng này ảnh hưởng rất nhiều đến tâm lý và niềm tin của người bệnh, nguy cơ để lại sẹo xấu cao. Vì vậy, cần xác định được các yếu tố tiên lượng xuất hiện trứng cá bùng phát (và trứng cá bùng phát mạnh) trước khi quyết định điều trị bằng Isotretinoin cho bệnh nhân, tư vấn và đưa ra phương án giải quyết phù hợp, và các biện pháp dự phòng cũng đóng vai trò rất quan trọng.
Một số biện pháp dự phòng:

    • Tiên lượng và tư vấn cho bệnh nhân trước khi bắt đầu điều trị.

 

    • Sử dụng Isotretinoin bắt đầu bằng liều thấp: 0,2-0,5 mg/kg/ngày, sau đó tăng dần liều lên (tùy thuộc mức độ dung nạp của bệnh nhân).

 

    • Sử dụng phối hợp với kháng histamin. Theo nghiên cứu của H.E. Lee và công sự (năm 2013) sử dụng phối hợp Isotretinoin và Deslaratadine làm giảm rõ rệt tỷ lệ bùng phát (33% ở nhóm đơn độc và chỉ 5% ở nhóm phối hợp, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê).

 

    • Chủ động chích rạch các tổn thương macrocomedone.

 

    • Cân nhắc sử dụng phối hợp Isotretionoin và kháng sinh hoặc corticoid ngay từ đầu.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. A. Borghi, L. Mantovani, S. Minghetti và cộng sự (2009). Acute acne flare following isotretinoin administration: potential protective role of low starting dose. Dermatology, 218 (2), 178-180.

2. Z. Demircay, S. Kus và H. Sur (2008). Predictive factors for acne flare during isotretinoin treatment. Eur J Dermatol, 18 (4), 452-456.

3. E. M. Wise và E. M. Graber (2011). Clinical Pearl: Comedone Extraction for Persistent Macrocomedones While on Isotretinoin Therapy. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 4 (11), 20-21.

4. A. L. Zaenglein, A. L. Pathy, B. J. Schlosser và cộng sự (2016). Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol, 74 (5), 945-973.e933.

Tin bài và ảnh: BSNT. Nguyễn Thị Huyền Thương

 

Đăng tin: Phòng CNTT&GDYT