THÔNG TIN THUỐC BENZOYL PEROXID TRONG ĐIỀU TRỊ MỤN TRỨNG CÁ

Ngày đăng: 20/11/2026 bvdalieutrunguong

1. Tổng quan

Benzoyl peroxid dùng tại chỗ để điều trị mụn trứng cá nhẹ hoặc vừa và là thuốc bổ trợ trong điều trị mụn trứng cá nặng và mụn trứng cá có mủ. Benzoyl peroxid là hoạt chất có tác dụng làm bong lớp sừng và kháng khuẩn. Chưa ghi nhận tình trạng kháng benzoyl peroxid ở vi khuẩn Cutibacterium acnes (trước đây gọi là Propionibacterium acnes). Vì vậy, benzoyl peroxid đóng vai trò quan trọng trong điều trị mụn trứng cá, đặc biệt khi phối hợp với kháng sinh nhằm hạn chế nguy cơ kháng kháng sinh. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) năm 2024, benzoyl peroxid là một trong những thuốc bôi được khuyến cáo mạnh trong điều trị mụn trứng cá [1],[2]

2. Tác dụng

Benzoyl peroxid có tác dụng kháng khuẩn thông qua cơ chế giải phóng các gốc oxy tự do, có hoạt tính chống lại Staphylococcus epidermidis và Cutibacterium acnes. Thuốc giúp làm giảm số lượng vi khuẩn tại chỗ, từ đó làm giảm sự hình thành các acid béo tự do gây kích ứng tại tuyến bã.

Ngoài ra, benzoyl peroxid còn có tác dụng tiêu sừng và tiêu nhân mụn hỗ trợ điều trị mụn trứng cá [1],[2].

3. Khuyến cáo benzoyl peroxid trong điều trị mụn trứng cá

·       Đơn trị liệu: Benzoyl peroxid có thể được sử dụng đơn độc trong điều trị mụn trứng cá. Khuyến cáo của NICE, đơn trị liệu là một lựa chọn thay thế khi các phác đồ điều trị đầu tay khác có chống chỉ định hoặc người bệnh muốn tránh sử dụng retinoid hay kháng sinh [3].

·       Phối hợp với retinoid: Khi điều trị mụn trứng cá bằng thuốc bôi, phối hợp các thuốc có cơ chế tác dụng khác nhau giúp tác động đồng thời lên nhiều cơ chế bệnh sinh của mụn trứng cá. AAD đưa ra khuyến cáo mạnh đối với phối hợp cố định benzoyl peroxid và retinoid tại chỗ. Theo NICE, phối hợp adapalen và benzoyl peroxid là một trong những lựa chọn điều trị đầu tay cho mụn trứng cá ở mọi mức độ, đồng thời có thể được sử dụng trong điều trị duy trì nhằm hạn chế tái phát [2],[3].

·       Phối hợp với kháng sinh tại chỗ: AAD khuyến cáo mạnh việc phối hợp cố định benzoyl peroxide với kháng sinh tại chỗ, đồng thời không khuyến cáo sử dụng kháng sinh bôi đơn trị liệu. NICE khuyến cáo phối hợp cố định benzoyl peroxid và clindamycin là một lựa chọn điều trị đầu tay cho mụn trứng cá nhẹ đến trung bình. Việc phối hợp benzoyl peroxid với kháng sinh giúp hạn chế nguy cơ kháng kháng sinh [2],[3].

·       Phối hợp với kháng sinh đường uống: Đối với mụn trứng cá trung bình đến nặng, NICE khuyến cáo phối hợp adapalen và benzoyl peroxid tại chỗ với doxycyclin hoặc lymecyclin đường uống là một trong những lựa chọn điều trị đầu tay. AAD cũng khuyến cáo sử dụng kháng sinh toàn thân đồng thời với benzoyl peroxid và các thuốc bôi khác nhằm hạn chế kháng kháng sinh [2],[3].

4. Cách sử dụng benzoyl peroxid [1]

·      Nồng độ và dạng bào chế của benzoyl peroxid:

Gel bôi ngoài da: 2,5%, 5%, 10%.

Nhũ tương dùng ngoài (lotion): 5%, 10%.

Kem bôi ngoài da: 2,5%, 4%, 5%, 10%.

Gel thuốc có thể hữu ích cho những người có làn da dầu và thuốc kem cho những người có da khô. 

·      Cách dùng:

Thuốc chỉ được dùng ngoài. Trước khi dùng thuốc, phải rửa sạch bằng xà phòng và nước các vùng có mụn trứng cá. Với nhũ tương dùng ngoài (lotion), cần lắc kỹ trước khi dùng.

·      Liều dùng:

Người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi: Bôi một lớp rất mỏng, ngày 1 - 2 lần. Tốt nhất là nên dùng vào lúc đi ngủ để thuốc tác dụng qua đêm. Với trẻ em, nên bắt đầu dùng với nồng độ benzoyl peroxyd nhỏ nhất (2,5%) để tránh kích ứng.

·      Thận trọng

Thuốc có thể gây sưng và phồng rộp khi bôi trên da. Ngừng thuốc nếu có bất kỳ triệu chứng nào xảy ra.

Cảm giác bỏng rát nhẹ có thể thấy trong lần bôi đầu tiên. Một số vết đỏ và bong tróc da sẽ xảy ra trong vòng vài ngày. Trong những tuần đầu điều trị, sự bong tróc đột ngột sẽ xảy ra ở hầu hết bệnh nhân. Điều này không có hại và thường sẽ giảm dần trong vòng một hoặc hai ngày nếu việc điều trị tạm thời bị ngừng lại. Nếu bị kích ứng nghiêm trọng, giảm số lần dùng, tạm thời ngừng hoặc ngừng sử dụng hoàn toàn. 

Thông báo cho bệnh nhân: Dùng quá mức sẽ không tăng hiệu quả, mà có thể làm tăng nguy cơ kích ứng da.

Thận trọng khi dùng đồng thời với các thuốc khác để điều trị mụn trứng cá vì có thể gây kích ứng tích lũy, đôi khi nghiêm trọng, đặc biệt là sử dụng cùng với các chất lột, chất tẩy da hoặc mài mòn da.

Thuốc có thể gây tăng nhạy cảm với ánh sáng mặt trời. Hạn chế hoặc tránh tiếp xúc lâu với ánh sáng mặt trời hoặc tia cực tím. Khi phải tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, bệnh nhân nên sử dụng sản phẩm chống nắng và mặc quần áo bảo hộ.

Do nguy cơ mẫn cảm, không nên bôi benzoyl peroxyd lên vùng da bị tổn thương.

Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt, niêm mạc, môi, miệng và những vùng da nhạy cảm như ở cổ. Nếu thuốc vào mắt, phải rửa kỹ với nước.

Benzoyl peroxyd có thể oxy hóa làm bạc màu quần áo, vải vóc.

Người da trắng dễ bị kích ứng hơn.

5. Tác dụng không mong muốn

Kích ứng da có thể xảy ra nhất là khi bắt đầu điều trị. Khô da, tróc da, nổi mẩn và phù nề thoáng qua có thể gặp khi dùng thuốc bôi có benzoyl peroxyd. Mẫn cảm do tiếp xúc cũng có khi xảy ra.

Rất thường gặp và thường gặp

Khô da, lột da, ban đỏ, cảm giác nóng rát, ngứa da, đau da chỗ bôi, kích ứng da.

Hiếm gặp

Hiện tượng ngứa dữ dội, tấy đỏ, nóng rát, sưng phù.

Phản ứng dị ứng nghiêm trọng và có khả năng đe dọa tính mạng hoặc kích ứng nghiêm trọng da được báo cáo với các sản phẩm trị mụn không kê đơn.

Hướng dẫn phòng ngừa và xử trí ADR

Các tác dụng không mong muốn của benzoyl peroxid phụ thuộc vào nồng độ và dạng bào chế. Các chế phẩm có nồng độ thấp, nền nước hoặc dạng rửa trôi có thể được dung nạp tốt hơn.

Để giảm nguy cơ kích ứng da, nên bắt đầu bằng cách bôi cách ngày hoặc bôi trong thời gian tiếp xúc ngắn (ví dụ rửa sạch sau một giờ). Nếu dung nạp được, chuyển sang chế độ sử dụng thông thường.

Cần xác định xem người bệnh có mẫn cảm với benzoyl peroxyd hay không, bằng cách trước hết bôi thử trên một vùng nhỏ. Nếu có kích ứng hoặc khô da thì nên giảm số lần dùng.

Nếu bị ngứa nhiều, đỏ, nóng bừng, sưng phồng hoặc kích ứng thì ngừng thuốc và hỏi ý kiến bác sĩ.

Nếu thuốc không có tác dụng trong vòng 4 tuần, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá lại phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

1.     Bộ Y tế (2022), Dược thư Quốc gia Việt Nam, lần xuất bản thứ ba, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, "Benzoyl peroxyd", tr. 283–284.

2.     Reynolds R. V., Yeung H., Cheng C. E., et al. (2024), "Guidelines of care for the management of acne vulgaris", Journal of the American Academy of Dermatology, 90(5), pp. 1006.e1–1006.e30.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE) (2026), Acne vulgaris: management, NICE guideline NG198, published 25 June 2021, updated 3 August 2026.

Viết bài: Khoa Dược

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội

dalieu.vn dalieu.vn dalieu.vn