Chế độ ăn cho người bệnh Vảy nến

Bệnh vảy nến không chỉ là bệnh ngoài da, mà là tình trạng viêm hệ thống từ bên trong cơ thể gây ra những tổn thương trên da, móng, khớp và các rối loạn đồng mắc như béo phì, tim mạch, sức khỏe tâm thần. Vậy nên chế độ ăn đã được chứng minh là một nền tảng vững chắc trong phác đồ điều trị bệnh vảy nến. Một chế độ đảm bảo đủ dinh dưỡng và khoa học chính là "vũ khí" mạnh mẽ, giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tần suất các đợt bùng phát và nâng cao sức khỏe toàn diện.

1. Vai trò của chế độ ăn đối với người bệnh vảy nến

Chế độ ăn khoa học giúp điều chỉnh tình trạng viêm do có các thành phần chống oxy hóa và chống viêm trong thực phẩm. Vitamin D và các yếu tố vi lượng hay hệ vi sinh vật tại ruột và da cũng đóng vai trò thiết yếu trong nhiều khía cạnh của bệnh, từ quá trình sinh bệnh đến đáp ứng điều trị.

Bệnh vảy nến có mối liên quan với các bệnh đồng mắc như tim mạch, béo phì tạo thành một vòng xoắn bệnh lý. Tình trạng viêm do vảy nến gây ra làm tăng nguy cơ béo phì và các bệnh lý tim mạch. Đồng thời bản thân mô mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng ở người béo phì, lại là nguồn sản xuất các chất gây viêm, làm cho bệnh vảy nến trở nên trầm trọng hơn. Điều đó cho thấy sự cần thiết khi áp dụng một chế độ ăn phù hợp và khoa học.

2. Nhóm thực phẩm nên ưu tiên dành cho người bệnh vảy nến

• Axit béo Omega-3: Các thực phẩm giàu chất béo có lợi, đặc biệt là Omega-3 có khả năng chống viêm mạnh mẽ. Nguồn cung cấp là các loại cá biển béo (cá hồi, cá trích, cá mòi), dầu hạt lanh, hạt chia, quả óc chó, dầu ô liu, mè đen.
• Trái cây và rau quả: Cung cấp dồi dào chất xơ, vitamin (A, C, E), khoáng chất (kẽm, selen) và polyphenol. Các hợp chất này có tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ và giảm viêm toàn thân. Nguồn cung cấp: Các loại quả mọng (dâu tây, việt quất), rau lá xanh đậm (cải bó xôi, súp lơ xanh), cà rốt, bí ngô...
• Ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu: Gạo lứt, yến mạch, hạt quinoa, và các loại đậu cung cấp nguồn chất xơ dồi dào, giúp điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột và giảm phản ứng viêm của cơ thể.
• Kẽm, folate và selenium, Vitamin D: Bệnh nhân vảy nến thường bị thiếu hụt các yếu tố vi lượng này. Đây là các vi chất quan trọng điều biến miễn dịch. Bổ sung các thực phẩm chứa các vi chất quan trọng như Vitamin D (có trong cá béo, trứng), nghêu, sò, hàu (giàu kẽm), gan và lòng đỏ trứng (giàu folate và selenium) thông qua chế độ ăn được khuyến cáo.
• Sức khỏe đường ruột (Probiotics và Prebiotics): Bổ sung probiotics (lợi khuẩn) và prebiotics (thức ăn cho lợi khuẩn) giúp cân bằng hệ vi sinh vật, từ đó giảm phản ứng viêm của cơ thể. Có một mối liên hệ mật thiết giữa sức khỏe đường ruột và da. Nguồn cung cấp: Sữa chua không đường, thực phẩm lên men (kim chi) và các loại rau củ giàu chất xơ.

3. Nhóm thực phẩm nên hạn chế dành cho người bệnh vảy nến

• Chất béo bão hòa và Omega-6: có thể thúc đẩy quá trình viêm trong cơ thể. Nguồn cung cấp: Thịt đỏ, bơ, mỡ động vật, bơ thực vật, các loại dầu ăn tinh luyện (dầu ngô, dầu đậu nành).
• Đường và thực phẩm chế biến sẵn: Chúng không chỉ làm tăng tình trạng viêm mà còn có thể gây rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột. Nguồn cung cấp: Bánh kẹo ngọt, nước ngọt có ga, đồ ăn nhanh, thực phẩm đóng hộp.
• Rượu, bia: Các nghiên cứu đã ghi nhận một cách rõ ràng rằng đồ uống có cồn là một yếu tố kích hoạt các đợt bùng phát vảy nến. Đây là một trong những tác nhân gây bùng phát vảy nến phổ biến và mạnh mẽ nhất, cần hạn chế tối đa hoặc ngưng hoàn toàn.
• Sữa và sản phẩm từ sữa giàu chất béo: Protein casein và hàm lượng chất béo bão hòa cao trong sữa có thể góp phần làm trầm trọng thêm một số bệnh tự miễn. Tuy nhiên, các sản phẩm sữa lên men ít béo như sữa chua có thể được dung nạp tốt hơn.
• Thực phẩm chiên, rán: Quá trình chế biến ở nhiệt độ cao tạo ra nhiều gốc tự do và các hợp chất gây viêm, có thể làm bệnh tái phát hoặc nặng hơn.
• Rau củ họ cà: Một số bệnh nhân báo cáo rằng các triệu chứng của họ trở nên tồi tệ hơn sau khi ăn cà chua, khoai tây, ớt và cà tím. Các loại rau củ này chứa solanine, một hợp chất có thể gây viêm ở những người nhạy cảm.

4. Một số chế độ ăn dành cho người bệnh vảy nến

Dựa trên các nguyên tắc dinh dưỡng kháng viêm, một số mô hình ăn uống cụ thể đã được nghiên cứu về hiệu quả đối với bệnh vảy nến.

• Chế độ ăn Địa Trung Hải: Chế độ ăn này nhấn mạnh vào việc tiêu thụ nhiều rau quả, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt, cá béo và dầu ô liu, đồng thời hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn. Chế độ ăn giúp kháng viêm và có lợi đối với sức khỏe tim mạch, giúp giảm nguy cơ các bệnh đồng mắc thường đi kèm với vảy nến.  

• Chế độ ăn không chứa Gluten: Gluten là một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen. Bệnh nhân vảy nến có nguy cơ mắc bệnh Celiac (một bệnh tự miễn dịch do không dung nạp gluten) cao gấp ba lần so với người bình thường. Ngoài ra, một bộ phận bệnh nhân vảy nến không mắc bệnh Celiac nhưng vẫn có thể có "sự nhạy cảm với gluten không do Celiac". Việc áp dụng chế độ ăn này một cách tùy tiện không được khuyến khích, vì nó có thể dẫn đến thiếu hụt một số chất dinh dưỡng và gây ra những khó khăn không cần thiết trong sinh hoạt. Vậy nên chế độ ăn không chứa gluten chỉ nên được sử dụng cho những người được xác nhận là không dung nạp gluten.

• Chế độ ăn ketogenic: Đây là chế độ ăn kiêng đặc trưng bởi việc giảm lượng carbohydrate và tăng tương đối lượng protein và chất béo có trong thực đơn.

• Chế độ ăn chay: Cũng được khuyến cáo cho bệnh nhân bị bệnh vẩy nến, được đặc trưng bởi việc cung cấp nhiều loại hạt họ đậu, nhiều loại ngũ cốc và hạt, rau, trái cây, các loại hạt và nấm.

Vậy nên một chế độ ăn uống khoa học sẽ là nền tảng vững chắc giúp bạn kiểm soát bệnh vảy nến một cách hiệu quả, an toàn và bền vững. Hãy luôn trao đổi với bác sĩ điều trị để nhận được những lời khuyên phù hợp nhất cho tình trạng của mình. 

Viết bài: TS.BS. Nguyễn Thị Hà Vinh, ThS.BS. Lê Thị Xuân - Khoa Điều trị Nội trú ban ngày

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội